Wykonanie uzupełnień ubytków warstwy malarskiej jest jednym z istotniejszych etapów prac przeprowadzanych w przypadku pełnej konserwacji i restauracji dzieł malarstwa. Ta czynność wieńcząca proces restauracji ma nierzadko kluczowe znaczenie dla odbioru odnowionego obrazu. Jakość wykonanych uzupełnień może w sposób bardzo istotny decydować o czytelności przedstawienia, niezakłóconym postrzeganiu jego wartości estetycznych i artystycznych.
Podejmując temat zmian właściwości optycznych uzupełnień ubytków warstwy malarskiej, dążono przede wszystkim do ich sklasyfikowania i określenia skali występowania oraz zgromadzenia informacji przydatnych przy wyszukiwaniu przyczyn ich powstania. Przedmiotem zainteresowania były wyłącznie uzupełnienia imitacyjne, które powinny całkowicie scalać się kolorystycznie z uzupełnianym otoczeniem, zarówno z punktu widzenia nasycenia i odcienia barwy, jak i waloru, przy czym wrażenie barwnej jednorodności powinno powstawać niezależnie od odległości, z jakiej dzieło jest oglądane. W celu przybliżenia i pełniejszego zrozumienia sposobu oceny zmian wyglądu i zjawisk leżących u podstaw niestabilności optycznej uzupełnień przedstawiono ich teoretyczne podstawy.

Spis treści:

Wstęp
 
Rozdział 1. Zmiany wyglądu uzupełnień w konserwacji malarstwa sztalugowego - stan badań

Rozdział 2. Uzupełnienia ubytków warstwy malarskiej obrazów i ich trwałość optyczna. Wyniki obserwacji
2.1. Opinie konserwatorów na temat stabilności optycznej uzupełnień ubytków warstwy malarskiej
2.2. Przegląd obrazów eksponowanych w muzeach - stan uzupełnień ubytków warstwy malarskiej
2.2.1. Rodzaje zaobserwowanych zmian i częstotliwość ich występowania..
2.2.2. Zmiany uzupełnień a czas ich wykonania
3.2.3 Zmiany uzupełnień ubytków warstwy malarskiej a powszechnie stosowane techniki i materiały

Rozdział 3. Właściwości optyczne warstwy malarskiej a farba i jej składniki
3.1. Właściwości optyczne warstwy malarskiej
3.1.1. Barwa i krycie warstwy malarskiej
3.1.2. Połysk warstwy malarskiej
3.2. Wybrane właściwości składników farb i ich wpływ na właściwości optyczne uzupełnień ubytków warstw malarskich
3.2.1. Pigmenty
3.2.1.1. Morfologiczne cechy pigmentu a jego właściwości techniczne - barwa, siła barwienia i krycie
3.2.1.2. Rola współczynnika załamania światła
3.2.2. Wypełniacze stosowane w farbach
3.2.3. Spoiwa i media
3.2.3.1. Żywice i inne substancje błonotwórcze obecne w spoiwach i mediach
3.2.3.2. Rozpuszczalniki
3.2.3.3. Substancje pomocnicze
3.2.4. Pigmenty i spoiwa - wzajemne oddziaływania
3.2.4.1. Zwilżanie pigmentów
3.2.4.2. Chłonność spoiwa
3.2.4.3. Rozproszenie pigmentów w spoiwie a połysk i barwa warstwy malarskiej
3.2.4.4. Składniki farby a jej konsystencja i właściwości reologiczne.
3.2.4.5. Wpływ rozpuszczalników i sposobu wysychania na wygląd powstającej warstwy malarskiej

Rozdział 4. Przyczyny i mechanizmy zmian wyglądu uzupełnień ubytków warstwy malarskiej obrazów
4.1. Zmiany uzupełnień warstwy malarskiej a zastosowane techniki i materiały.
4.1.1. Opinie konserwatorów
4.1.2. Rezultaty przeglądu obrazów i zawartości dokumentacji
4.1.3. Popularne opinie na temat przyczyn zmian
4.2 Mechanizmy zachodzenia zmian w uzupełnieniach ubytków warstwy malarskiej
4.2.1. Zmiany barwy uzupełnień zależne od zmian oświetlenia
4.2.2. Zmiany wyglądu uzupełnień zachodzące w trakcie wysychania
4.2.2.1. Różnice połysku
4.2.2.2. Zmiany połysku oraz nasycenia barwy
4.2.2.3. Zmiany barwy i krycia związane z procesem wysychania
4.2.3. Zmiany wyglądu uzupełnień następujące w procesie starzenia podczas ekspozycji obrazów
4.2.3.1. Pigmenty a trwałe zmiany barwy wskutek reakcji chemicznych i fotochemicznych
4.2.3.2. Zmiany związane z właściwościami składników spoiw i ich wrażliwością na warunki atmosferyczne
4.2.3.3. Trwałe optyczne skutki procesów zachodzących w trakcie
starzenia składników spoiw

Rozdział 5. Współczesne materiały do restauracji warstwy malarskiej obrazów a zmiany optyczne uzupełnień
5.1. Dotychczasowe badania materiałów stosowanych w restauracji malarstwa
5.2. Badanie stabilności optycznej współczesnych materiałów do uzupełniania ubytków warstwy malarskiej
5.3. Obserwacje i wnioski z przeprowadzonych badań
5.3.1. Wpływ właściwości pigmentów, spoiw i cech użytkowych farb na barwę i krycie warstw
5.3.2. Zmiany połysku warstw w trakcie wysychania, po wyschnięciu, po zawerniksowaniu i po starzeniu
5.3.3. Zmiany barwy pigmentów wskutek starzenia
5.3.4. Bielenie - zmiany barwne warstw zawierających pigmenty aktywne fotokatalitycznie
5.3.5. Inne cechy istotne przy ocenie uzupełnień wykonywanych współczesnymi materiałami
5.3.6. Wnioski końcowe

Rozdział 6. Podsumowanie i wnioski dla praktyki konserwatorskiej

Bibliografia

Aneks
A. Trójkąty rozpuszczalności żywic - składników badanych farb i werniksów
B. Skład białych farb oraz pigmentów stosowanych w konserwacji malarstwa
C. Skład pigmentów w warstwach malarskich poddanych badaniom
D. Przyspieszone starzenie próbek warstw malarskich pod wpływem światła
E. Badania instrumentalne składu zmienionych uzupełnień, starzonych próbek
oraz farb restauratorskich
F. Metody oceny zmian optycznych postarzonych próbek warstw malarskich
G. Autorzy fotografii

Summary: