Na decyzję opracowania książki podejmującej kwestie różnych form opieki i wsparcia wpłynęło kilka okoliczności. Niewątpliwie jedną z ważniejszych jest sytuacja społeczno-ekonomiczna w naszym transformującym się kraju. Ostatnie lata bowiem oprócz sukcesów w reformowaniu różnych struktur życia obywateli przyniosły również wiele zagrożeń dla ich funkcjonowania. Dokonujące się przemiany ustrojowe i związane z nimi trudności w wielu dziedzinach życia wywołują oraz zaczynają ujawniać nowe potrzeby i wyzwania, a w konsekwencji powodują konieczność podejmowania działań pomocowych wobec najsłabszych grup społecznych. Takie czynniki towarzyszące transformacji, jak bezrobocie i ubóstwo dużej części rodzin sprzyjają różnego rodzaju dysfunkcjom rodzin i patologiom społecznym. Trudności z odnalezieniem się w nowej sytuacji społecznej, zwłaszcza starszego pokolenia, bezradność i nieumiejętność zorganizowania sobie życia sprawiają, że coraz większą grupę stanowią podopieczni pomocy społecznej. Konsekwencją wspomnianego stanu rzeczy, a także likwidacji w pierwszych latach transformacji wielu instytucji kulturalno-opiekuńczych stało się też narastanie zjawiska nieprzystosowania społecznego dzieci i młodzieży, przestępczości i uzależnień. Mamy też w kraju do czynienia z wzrastającą ciągle liczbą dzieci pozbawionych możliwości wychowywania się w domu rodzinnym, czyli tzw. sierot społecznych. Ten szeroki kontekst społeczny staje się wyznacznikiem organizowania różnych form opieki, wychowania i społecznego wsparcia.
Zaproponowane Czytelnikom opracowanie jest unowocześnioną wersją książki wydanej w 1997 r. pt. Formy pracy opiekuńczo-wychowawczej, która przez kilka lat z powodzeniem służyła studentom pedagogiki jako jeden z podręczników akademickich do metodyki pracy opiekuńczo-wychowawczej, socjalnej i resocjalizacyjnej. Bezpośrednim bodźcem do podjęcia na nowo tego zagadnienia stały się wprowadzone w naszym kraju reformy systemu opiekuńczego oraz leżące u jego podstaw idee i paradygmaty.

Spis treści:

Wstęp    

Część I - Formy opieki i pomocy rodzinie

Rozdział I- Instytucje uzupełniające funkcje rodziny
1. Żłobek (Alicja Kurcz)
2. Przedszkole (Alicja Kurcz)
3. Szkoła jako środowisko opiekuńczo-wychowawcze(Anna Weissbrot-Koziarska)
4. Internat i bursa (Beata Zięba-Kołodziej)
5. Animacja kulturalna i społeczno-wychowawcza(Jan Zebrowski)
5. Centrum informacji zawodowej (Beata Świątek)

Rozdział II - Instytucje wsparcia
1. Powiatowe centrum pomocy rodzinie (Alicja Kurcz)
2. Ośrodek pomocy społecznej (Piotr Sikora)
3. Poradnie rodzinne (Danuta Kowalczyk)
4. Poradnie psychologiczno-pedagogiczne (Danuta Kowalczyk)

Rozdział III - Instytucje interwencji kryzysowej
1. Ośrodek interwencji kryzysowej (Barbara Juszczak)
2. Dom dla matki i dziecka (Ewa Bogdańska)
3. System wsparcia osób bezdomnych(Adrian Matuszczyk)

Część II - Formy opieki nad dziećmi i młodzieżą

Rozdział I - Placówki wsparcia dziennego
1. Świetlica środowiskowa (Iwona Dąbrowska-Jabłońska)
2. Świetlica socjoterapeutyczna (Anna Róg)
3. Ognisko wychowawcze (Renata Stojecka-Zuber)
4. Warsztaty terapii zajęciowej (Wiesław Sikorski)

Rozdział II - Rodzinne formy opieki
1. Rodzina adopcyjna (Alicja Kalus)
2. Rodzina zastępcza (Sylwia Badora)

Rozdział III - Placówki opiekuńczo-wychowawcze typu interwencyjnego
1. Pogotowie opiekuńcze (Józefa Brągiel)
2. Policyjna izba dziecka (Anna Wawrzczak-Gazda)

Rozdział IV - Placówki opiekuńczo-wychowawcze typu rodzinnego
1. Rodzinny dom dziecka (Sylwia Badora)
2. Wioska dziecięca (Anna Róg)

Rozdział V - Placówki opiekuńczo-wychowawcze typu socjalizacyjnego
1. Dom dziecka (Sylwia Badora)
2. Placówka wielofunkcyjna (Barbara Czeredrecka, Anna Róg)
3. Ochotnicze hufce pracy (Anna Glińska-Lachowicz)

Rozdział VI - Formy opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym i chorym
1. Ośrodki szkolno-wychowawcze (Beata Górnicka)
2. Ośrodek rehabilitacyjno-wychowawczy dla dzieci uzależnionych(Elena Karpuszenko)
3. Szkoła przyszpitalna (Jolanta Zarczyńska-Hyla)

Rozdział VII - Placówki opiekuńczo-wychowawcze typu resocjalizacyjnego
1. Młodzieżowy ośrodek wychowawczy (Irena 1bludrecka)
2. Schronisko dla nieletnich (Irena Mudrecka)
3. Zakład poprawczy (Irena Mudrecka)
4. Rodzinny kurator sądowy (Irena Mudrecka)
5. Ośrodek rehabilitacyjno-readaptacyjny dla uzależnionych (Piotr Sasin)

Część III - Formy opieki nad ludźmi starymi i niepełnosprawnymi

Rozdział I - Formy kreacyjne
1. Uniwersytet trzeciego wieku (Elżbieta Trafiałek)
2. Biblioteka terapeutyczna (Nionika Noszczyk)

Rozdział II - Formy wsparcia i opieki
1. Ośrodki wsparcia dziennego (Piotr Sikora)
2. Dom pomocy społecznej (Piotr Sikora)
3. Hospicjum (Przemysław Kaniok)

Wykaz autorów
Bibliografia wybranych opracowań wydanych po 2000 roku