Książka zawiera nowe informacje o zmienności sosny. Ukazuje wartość liczby szparek igły jako cechy diagnostycznej oraz wskazuje na poważne różnice między populacjami północnymi a południowymi, które łączą się poprzez populacje z krajów bałtyckich lub z zachodniej Europy. Bałtyk stanowi linię ich podziału, a zbliżenia występuje na wschód i zachód od niego.

Spis treści:

1. Wstęp
1.1. Charakterystyka systemu genetycznego sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.)
1.2. Epoka lodowcowa i jej wpływ na rozmieszczenie, migracje i refugia sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.)
1.3. Zasięg sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.)
1.4. Charakterystyka klimatu regionów geograficznych, z których pochodzą badane proweniencje. Nizina Środkowoeuropejska i Nizina Holenderska. Niż Wschodnioeuropejski. Szkocja. Półwysep Skandynawski. Nizina Zachodniosyberyjska. Wyżyna Środkowosyberyjska. Wyżyna Armeńska
1.5. Antropopresja
1.6. Przegląd badań nad geograficznym zróżnicowaniem populacji sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.)
1.6.1. Wykorzystanie cech anatomicznych i morfologicznych igieł do opisu geograficznego zróżnicowania sosny zwyczajnej (Pinus syluestris L.)
1.6.1.1. Długość, szerokość i wysokość (grubość) igieł
1.6.1.2. Liczba kanałów żywicznych
1.6.1.3. Aparaty szparkowe
1.6.1.4. Grubość kutykuli, epidermy i hipodermy
1.6.1.5. Centralny cylinder i wiązki przewodzące
1.6.1.6. Analizy wielocechowe anatomicznych i morfologicznych cech igieł
1.6.2. Zróżnicowanie międzypopulacyjne sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.) na podstawie cech szyszek
1.6.3. Przegląd badań nad zróżnicowaniem sosny zwyczajnej na podstawie badań izcenzymów i terpenów

2. Materiał i metody
2.1. Doświadczenie proweniencyjne Puławy 1912
2.2. Doświadczenie proweniencyjne Lubień 1938
2.3. Przygotowanie materiału badawczego, opis badanych cech anatomicznych i morfologicznych igieł, zastosowane metody badawcze

3. Wyniki
3.1. Analiza korelacji między badanymi cechami na podstawie współczynników korelacji
3.1.1. Doświadczenie proweniencyjne Puławy 1912
3.1.2. Doświadczenie proweniencyjne Lubień 1938
3.2. Analiza współczynnika zmienności
3.3. Charakterystyka zróżnicowania międzyproweniencyjnego na podstawie testu t-Studenta, istotności różnic między średnimi
3.4.1. Doświadczenie proweniencyjne Puławy 1912
3.4.2. Doświadczenie proweniencyjne Lubień 1938
3.4. Doświadczenie proweniencyjne Puławy 1912 w analizach wielocechowych
3.4.1. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 8 cech anatomicznych igieł
3.4.2. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 5 cech morfologicznych
3.4.3. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 13 cech anatomicznych i morfologicznych igieł
3.5. Doświadczenie proweniencyjne Lubień 1938 w analizach wielocechowych
3.5.1. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 8 cech anatomicznych igieł
3.5.2. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 5 cech morfologicznych igieł
3.5.3. Zróżnicowanie proweniencji na podstawie 13 cech anatomicznych i morfologicznych igieł

4. Dyskusja
4.1. Zróżnicowanie badanych proweniencji pochodzących z obu doświadczeń - Puławy 1912 i Lubień 1938 - na podstawie analizy pojedynczych cech igieł
4.1.1. Zróżnicowanie międzyproweniencyjne na podstawie 8 pojedynczych cech anatomicznych
4.1.2. Zróżnicowanie międzyproweniencyjne na podstawie 5 pojedynczych cech morfologicznych, określających liczbę aparatów szparkowych i ich rzędów
4.1.3. Charakterystyka korelacji między badanymi cechami w aspekcie międzyproweniencyjnego zróżnicowania
4.2. Obraz zróżnicowania proweniencji pochodzących z doświadczenia Lubień 1938 na podstawie analiz wielocechowych
4.2.1. Interpretacja uzyskanego obrazu zróżnicowania w kontekście historii sosny zwyczajnej
4.2.2. Miejsce proweniencji szkockiej 17 (Glen Garry) w uzyskanym obrazie zróżnicowania
4.2.3. Szczególny charakter proweniencji 23 (Elmstein, Niemcy), pochodzącej ze stanowiska wysuniętego najdalej na południe
4.2.4. Zróżnicowanie międzyproweniencyjne na podstawie analiz wielocechowych dla 5 cech morfologicznych igieł, charakteryzujących liczbęaparatów szparkowych i ich rzędów
4.2.5. Zróżnicowanie międzyproweniencyjne sosny zwyczajnej na terenie Skandynawii
4.3. Obraz zróżnicowania proweniencji pochodzących z doświadczenia Pulawy 1912 na podstawie analiz wielocechowych
4.3.1. Obraz uporządkowania proweniencji
4.3.2. Obraz międzyproweniencyjnego zróżnicowania uzyskany na podstawie analiz grupowania
4.4. Odniesienie uzyskanych wyników do badań nad doświadczeniami proweniencyjnymi z sosną zwyczajną
4.4.1. Doświadczenie proweniencyjne Lubień 1938
4.4.2. Doświadczenie proweniencyjne Puławy 1912

5. Podsumowanie
Literatura
Geographical differentiation of Scots pine (Pinus sylvestris L.) from the area of Eurasia on the basis of anatomical and morphological charactersof needles (summary)