Prawdopodobnie najważniejszym czynnikiem zmiany jest sam człowiek, a ściślej jego wewnątrzsterowność. Człowiek jako podmiot zmian rozwojowych jest tematem pierwszego artykułu autorstwa Katarzyny Palus. W opracowaniu wymieniono dwa rodzaje zmian: dotyczące świata zewnętrznego oraz zmiany rozwojowe. Do pojawienia się tych drugich niezbędna jest aktywność i działalność własna człowieka, co wymaga od niego bycia podmiotem. O tym, że zmiana rozwojowa zaszła, można stwierdzić na podstawie analizy funkcjonowania poznawczego jednostki i jej zachowania. Autorka opisuje konsekwencje utraty poczucia sprawstwa przez człowieka i podkreśla, że niemożność zaspokojenia potrzeby podmiotowości może przyczyniać się do wystąpienia zaburzeń zachowania.
Kolejna praca jest próbą odmiennego spojrzenia na pojęcie zmiany. Paweł Łupkowski przedstawia taką koncepcję ujmowania zmiany i zmienności - zaproponowaną przez Leona Koja - w której pojęcie zmiany traktowane jest jako pierwotne względem pojęcia przedmiotu, a do analizy zmiany wykorzystany jest zaproponowany przez Koja język formalny. Autor przedstawia podstawowe charakterystyki zmiany wyrażone w tym właśnie języku oraz podaje przykład jego zastosowania do opisu wybranych koncepcji ontologicznych Heraklita i Parmenidesa.
Autorzy prac drugiej części zbioru zajęli się zmianami w kontekście poznawczego funkcjonowania człowieka. Karolina Kasperczak ujmuje rehabilitację neuropsychologiczną jako czynnik zmiany
funkcjonowania poznawczego osób w kontekście uszkodzeń mózgu.
Przedmiotem zmiany jest zaburzone funkcjonowanie poznawcze, które zostało niekorzystnie zmodyfikowane na skutek uszkodzenia mózgu. Według autorki, reorganizacja następuje w wyniku treningu. określonych funkcji poznawczych oraz uczenia się różnych strategii przetwarzania informacji. Ostatecznym celem zmiany jest poprawa funkcjonowania osób w życiu codziennym. Dlatego ocena zmiany dokonana przy użyciu testu neuropsychologicznego nie jest tak miarodajna jak ocena za pomocą metod bezpośrednich oraz obserwacji osoby w życiu codziennym.
Z kolei Łukasz Kaczmarek w opracowaniu dotyczącym podstaw neuropsychologicznych wpływu afektu pozytywnego na procesy poznawcze opisuje zmiany, które zachodzą w funkcjonowaniu człowieka pod wpływem emocji pozytywnych. Autor koncentruje się na zmianach bezpośrednich (np. uruchomienie procesów twórczych) i analizuje je w kontekście zmian długofalowych polegających na rozbudowie zasobów osobistych. Przedstawia również teorię neuropsychologiczną, za pomocą której wyjaśniono zmianę na poziomie neurohormonalnym. Autor nawiązuje także do rozważań teoretycznych (m.in. Antonia Damasio) na temat pozytywnego modelu człowieka, którego adaptacja nie polega jedynie na walce z przeciwnościami losu i próbie utrzymania zagrożonego status quo. Autonomiczna wewnętrzna dynamika człowieka usposabia go do ciągłej ukierunkowanej zmiany, z którą związane są pozytywne stany afektywne.

Spis treści:

Wprowadzenie (Joanna Słapińska)

I. ZAGADNIENIE ZMIANY - WYBRANE PODEJŚCIA

Katarzyna Palus
Człowiek jako podmiot zmian rozwojowych

Paweł Łupkowski
O pewnej koncepcji zmiany i zmienności

II. ZMIANA FUNKCJONOWANIA POZNAWCZEGO LUDZI

Karolina Kasperczak
Rehabilitacja neuropsychologiczna jako czynnik zmiany funkcjonowania poznawczego w kontekście uszkodzeń mózgu

Łukasz Kaczmarek
Podstawy neuropsychologiczne wpływu afektu pozytywnego na procesy poznawcze

Emilia Soroko
Zmiana w terapiach narracyjnych

III. SPOŁECZNE ASPEKTY ZMIANY

Anna Słysz
Główne czynniki zmiany w socjoterapii dzieci i młodzieży

Joanna Zinczuk, Paulina Dubińska, Maria Małkiewicz, Urszula Martyniuk, Michał Szabat, Natalia Walczuk
Problem stabilności zachowań antyspołecznych w ciągu życia człowieka

Joanna Wolny
Czynniki hamujące i wspierające przeprowadzenie zmian organizacyjnych