Najwyższe
honorowe wyróżnienie akademickie – doktorat honorowy (doktor
honoris causa lub inaczej doktor h.c.) jest przyznawane uczonym,
osobom zasłużonym – mężom stanu, ludziom o szczególnie dużych
zasługach i autorytecie, wybitnym twórcom i artystom, laureatom
nagród międzynarodowych itp.
Doktorat
honorowy jest wręczany w trakcie wypracowanej tradycją akademicką
starej ceremonii, podczas której osobie uhonorowanej rektor
przekazuje dokument – dyplom w języku łacińskim. Uroczyste
posiedzenie senatu prowadzi rektor uczelni. Przedstawiane są opinie
(recenzje) profesorów z różnych uczelni akademickich oraz
laudacja, którą wygłasza promotor. Uroczystość kończy wykład
doktoranta.
Tradycję
nadawania tej godności zapoczątkował w Polsce Uniwersytet
Jagielloński, który uzyskał prawo do przyznawania doktoratów
explicite honorowych, „bez oddzielnego egzaminu i dysertacji”, 12
sierpnia 1817 roku. Ówczesna Szkoła Główna Krakowska w swym
statusie od 1833 roku miała następujący zapis: „ Sławni
zagraniczni uczeni, szczególniejsi dobroczyńcy lub znakomici
protektorowie Uniwersytetu, mogą bez wszystkich formalności
otrzymać dyplom honorowy na honorowego doktora. Tego rodzaju dyplomy
nie dają prawa żądania przywilejów do rzeczywistego stopnia
doktora przywiązanych”.
Polskie
uczelnie okresu międzywojennego uzyskały, zgodnie z ustawą z 13
lipca 1920 roku, prawo do nadawania doktoratów honorowych po
uprzednim zaakceptowaniu przez Ministra Wyznań Religijnych i
Oświecenie Publicznego. Jego zgody nie wymagały procedury
nadawania doktora honoris causa za osiągnięcia naukowe. Prawo to
obowiązywało aż do 1951 roku.
Do
niedawna tytuł ten był przyznawany w Polsce na podstawie wytycznych
Ministra Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki z kwietnia 1973
roku. Doktoraty honorowe otrzymywali:
Uczeni
polscy za wyjątkowe osiągnięcia naukowe lub całokształt pracy;
Naukowcy
zagraniczni wyróżniający się autorytetem i osiągnięciami, w
tym laureaci nagród międzynarodowych, znani z przyjaznych uczuć
wobec narodu polskiego, jego kultury i historii; mężowie stanu –
polscy i zagraniczni, którzy mieli szczególnie duże zasługi i
autorytet w dziedzinie polityki, ekonomii i spraw socjalnych, a
także laureaci nagród międzynarodowych;
Wybitni
twórcy i artyści polscy, ale także zagraniczni, którzy
propagowali kulturę polską na świecie lub współpracowali z
polskimi placówkami kulturalnymi.
Prawo
nadawania doktoratów honorowych Wyższa Szkoła Marynarki Wojennej
im. Bohaterów Westerplatte otrzymała pierwszy raz w 1978 roku
(zarządzenie MON nr 61 z dnia 28 grudnia 1977 roku). W § 8.3.
napisano: „Tytuł doktora honoris causa nadaje Rada Naukowa szkoły
za zgodą Ministra Obrony Narodowej”.
Prawo
przyznawania doktoratów honorowych otrzymała też kontynuatorka
tradycji tej uczelni – Akademia Marynarki Wojennej na podstawie
zapisu §7. statutu nadanego zarządzeniem MON nr 71 z dnia 14
grudnia 1988 roku (Dz. Rozk. MON poz. 83).
Kolejny
status Akademii, nadawany zarządzeniem MON nr 31 z dnia 31 sierpnia
1995 roku, zawierał podobny zapis w § 7.: „Akademia ma prawo
nadawania tytułu doktora honoris causa na zasadach i w trybie
określonym w ustawie” (Ustawa z dnia 31 marca 1965 roku. O wyższym
szkolnictwie wojskowym – Dz. U. 1992 r. nr 10, poz. 40). Jej zapisy
określały, że procedura nadawania doktoratów honorowych wymaga
akceptacji (zgody) Ministra Obrony Narodowej, do którego kierowano
pismo wraz z uchwałą rady Naukowej lub Senatu.
Status
Akademii wprowadzony zarządzeniem nr 27/MON z dnia 1 października
2004 roku (Dz. Urz. MON 2004 nr 13, poz. 141) w § 7.1.utrzymał
uprawnienia uczelni do nadawania doktoratów honorowych, zaznaczając,
że: „Akademia może nadawać tytuł doktora honoris causa osobom
szczególnie zasłużonym dla rozwoju nauki, techniki, kultury lub
umacniania obronności państwa, jak również wybitnym osobom nie
będącymi obywatelami polskimi”. Uchwałę podejmuje Senat po
uzyskaniu zgody Ministra Obrony Narodowej.
W
okresie obowiązywania wymienionych przepisów w Akademii Marynarki
Wojennej nadano siedem doktoratów honoris causa wybitnym osobom
zasłużonym dla nauki, uczelni i Marynarki Wojennej. Uhonorowani
zostali kolejno:
Prof.
Zw. Dr hab. Inż.
Lech Kobyliński w 1990 roku,
Prof.
Zw. Dr Hab. Inż. Bolesław
Mazurkiewicz w 1997 roku,
Prof.
Zw. Dr Inż. Władysław Wojnowski w 2000 roku,
Prof.
Zw. Dr Józef Urbański w 2000 roku,
Kontradmirał
W St. Spocz. Hieronim Henryk Pietraszkiewicz w 2001 roku,
Prof.
Zw. Dr. Inż. Jerzy Wojciech Doerffer w 2002 roku,
Prof.
Zw. Dr Hab. Longin Hieronim Pastusiak w 2003 roku.
Książka
przybliża Czytelnikom nie tylko życiorysy wyróżnionych osób, ale
również niektóre dokumenty proceduralne przewodów. Praca składa
się z siedmiu rozdziałów przedstawiających dyplom, uchwałę
Senatu, opinie recenzentów o każdym z prezentowanych doktorów
honoris causa, laudację promotora oraz wykład doktoranta. Dane o
uhonorowanych osobach pochodzą z materiałów archiwalnych, zbiorów
Oddziału naukowego AMW, artykułów biograficznych, słowników i
encyklopedii oraz ze zbiorów autora niniejszego opracowania.
Nie
wiadomo, jakie będą dalsze procedury i kandydatury do godności
honorowej w AMW. Należy przypomnieć, że artykuł 16. Ustawy z dnia
27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 2005 nr 164,
poz.1365) wprowadził nowy, trudny do spełniania przez naszą
uczelnię, zapis. Brakuje też dokumentów wykonawczych do
wspomnianej ustawy.
