Pokojowe rozwiązywanie jest jednym z kluczowych zagadnień współczesnych stosunków międzynarodowych dotyczących także problematyki morskiej. Poświęcono mu wiele uwagi w Karcie Narodów Zjednoczonych (1945 r.), konwencji o prawie morza (1982 r.) oraz w innych. Licznych dokumentach prawnych i politycznych.

Treści nowej konwencji o prawie morza mają duże znaczenie w kształtowaniu stosunków międzynarodowych. Wynika stąd potrzeba refleksji krytycznej na kanwie doświadczeń ze stosowania zawartych w konwencji norm przy rozwiązywaniu sporów międzynarodowych. Wymaga to podejmowania badań nad uwarunkowaniami efektywności stosowania prawa morza w różnych sytuacjach tego rodzaju występujących współcześnie. Nie przypadkowo więc główną płaszczyzną odniesienia prezentowanych w niniejszym podręczniku rozważań jest konwencja NZ o prawie morza z Montego Bay z 1982 r., co implikuje problemy związane z jej stosowaniem przy rozstrzyganiu sporów o obszary morskie. Uwzględniając potrzeby dydaktyki, sięgałem także do analiz retrospektywnych, wzbogacających wiedzę o przedmiocie studiów.

W podręczniku skupiłem uwagę na obszarach uznanych za najbardziej znaczące dla bezpieczeństwa międzynarodowego. Wybrane „studia przypadku” opracowałem na kanwie konkretnych sporów i konfliktów występujących w różnych okresach rozwoju współczesnych stosunków międzynarodowych głownie w Europie oraz Azji, a także na innych kontynentach i związanych z nimi obszarach morskich.

Wykorzystywałem wyniki badań, które prowadziłem w latach 1998 – 2003 oraz cześć dorobku konwersatorium prawa morza, odbywającego się w Instytucie Stosunków Międzynarodowych Uniwersytetu Warszawskiego.

Spis treści

1. KONWENCJA O PRAWIE MORZA Z 1982 ROKU A ROZSTRZYGANIE SPORÓW MIĘDZYNARODOWYCH

   1. Główne zasady rozstrzygania sporów morskich

   2. Niektóre kwestie prawne związane z rozstrzyganiem sporów

2. KWESTIE SPORNE DOTYCZĄCE RYBOŁÓWSTWA ORAZ KORZYSTANIA Z INNYCH ZASOBÓW NATURALNYCH MÓRZ I OCEANÓW – W TYM DÓBR WSPÓLNIE DZIELONYCH

   1. Zagadnienie ochrony gatunków migrujących i racjonalnej gospodarki zasobami. Spór o połowy na Morzu Ochockim. Spór o połowy wielorybów na morzach Antarktyki. Hiszpańsko – kanadyjski spór o połowy na Atlantyku

   2. Spory dotyczące korzystania z kopalin podmorskich jako dóbr wspólnie dzielonych oraz uwarunkowania prawne eksploatacji złóż mineralnych na dnie mórz i oceanów (zasada spójności złóż)

3. BEZPIECZEŃSTWO I WSPÓŁPRACA ORAZ SPORY O OBSZARY MORSKIE W SUBREGIONIE BAŁTYKU (WYBRANE ZAGADNIENIA)

   1. Problemy bezpieczeństwa i współpracy

   2. Założenia polityki Unii Europejskiej wobec subregionu bałtyckiego

   3. Litewsko – łotewski spór o szelf kontynentalny i wyłączoną strefę ekonomiczną

4. STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE ORAZ POLITYKA PAŃSTW W SUBREGIONACH MORZA CZARNEGO I KASPIJSKIEGO

   1. Główni „aktorzy” i ich interesy

   2. Spór ukraińsko – rumuński oraz ukraińsko – rosyjski

5. AKTUALNE PROBLEMY ZWIĄZANE Z MORZEM ŚRÓDZIEMNYM

   1. Uwarunkowania geopolityczne regionu Morza Śródziemnego

   2. Konflikt grecko – turecko – cypryjski a Unia Europejska

   3. Spór grecko – turecki o wyspy na Morzu Egejskim

   4. Hiszpańsko – brytyjski spór o Gibraltar

   5. Spór Słowenii i Chorwacji o zatokę Piran

6. NIEKTÓRE SPORY PAŃSTW AFRYKI DOTYCZĄCE OBSZARÓW MORSKICH

   1. Spór między Kamerunem i Nigerią

   2. Spór między Erytreą a Republiką Jemenu

   3. Spór między Katarem i Bahrajnem

7. SPORY I KONFLIKTY NA ATLANTYKU

   1. Spór kanadyjsko – francuski o wyspy Saint Pierre i Miquleon

   2. Dążenie do rozwiązania sporu o Falklandy/Malwiny

8. SPORY I KONFLIKTY NA MORZACH AZJI

   1. Spory i konflikty na Morzu Południowochińskim i próby ich rozwiązywania

   2. Kryzysy w Cieśninie Tajwańskiej i próby ich rozwiązywania

   3. Niektóre spory i konflikty między państwami Azji północno – wschodniej i Japonią

9. AKTY PIRACTWA I TERRORYZMU MORSKIEGO SPÓR MIĘDZY FRANCJĄ I NOWĄ ZELANDIĄ

UWAGI KOŃCOWE

BIBLIOGRAFIA (WYBÓR)

CONTENTS