Podręcznik jest samodzielnym opracowaniem o międzynarodowych organizacjach morskich, w którym nie tylko przedstawiono niektóre z nich, ale także omówiono wybrane zagadnienia teoretyczne związane z tematem.

Organizacje międzynarodowe to stosunkowo młody twór. Pierwsze z nich zajmowały się przede wszystkim sprawami żeglugi (morskiej i śródlądowej), w której najwcześniej dostrzeżono ponadnarodową współpracę interesów (Hanza już w XIII w., a w 1831 r. pierwsza komisja ds. żeglugi na rzecz międzynarodowej – na Renie). W książce przywołano te międzynarodowe organizacje międzyrządowe i pozarządowe oraz ich wyspecjalizowane organy (Komisja Granic Szelfu Kontynentalnego), których działalność w pełni lub znacząco wiąże się z morzem. W praktyce podział na organizacje międzyrządowe i pozarządowe jest w pewnym stopniu nieostry. Za jego główne kryterium przyjęto charakter prawny aktu konstytucyjnego. Organizacje międzyrządowe funkcjonują na mocy umów międzynarodowych, a pozarządowe – aktów, które nie mają takiego charakteru. Nieprecyzyjne nazwy: organizacje rządowe i pozarządowe określają natomiast status członków. W tych pierwszych są to rządy reprezentowane przez przedstawicieli organów administracji publicznej szczebla centralnego, głownie naczelne (wchodzące w skład rady ministrów). W drugich zaś – osoby fizyczne i (lub) prawne oraz ich związki, a także organy administracji publicznej (samorządowej, autonomicznej, i rządowej) inne niż centralne (terenowe).

Ważnym wyznacznikiem podziału jest również to, że głównym celem ich działalności nie jest osiąganie zysku. Pominąłem więc takie organizacje jak np. ICHCA, która w ostatnich latach wskutek poważnego kryzysu starała się tylko przetrwać i przekształcić w spółkę prawa handlowego ( z definicji zmuszona do zachowań zgodnych z zasadami rynkowymi). Wśród organizacji pozarządowych znalazł się jednak Międzynarodowy Komitet ochrony Kabli Podmorskich (ICPC), z którego powstała spółka, na razie funkcjonująca równolegle do organizacji. Uwzględniłem ICPC w tym opracowaniu ze względu na obszar jego działalności, który jest mało znany, ale bardzo istotny dla współczesnego świata.

Organizacje przedstawione w niniejszym podręczniku wybrano ze względu na ich reprezentatywność dla danego sektora gospodarki morskiej (np. za udział w tonażu światowym), zasięg przestrzenny (wszystkie regiony świata w przypadku organizacji powszechnych), przynależność Polski lub członków z niej pochodzących. Wzięto również pod uwagę osiągnięcia i aktywność organizacji w realizacji podstawowych celów związanych z żeglugą i transportem morskim oraz ochroną środowiska i rybołówstwa morskiego.

W rozdziale 3, 4 i 5 omówiono dziewiętnaście instytucji oraz organizacji międzyrządowych i pozarządowych, w tym regionalnych, w różnym zakresie działalności. Rozdział 1 dotyczy teorii organizacji międzynarodowych, a rozdział 2 - znaczenia międzynarodowych organizacji morskich w systemie Organizacji Narodów Zjednoczonych. Opracowanie zawiera ponadto dwa załączniki – wykaz konwencji IMO oraz właściwych organizacji międzynarodowych powołanych w KoPM, a także wiele rysunków i tabel.

W polskojęzycznej literaturze przedmiotu znalazło się kilka nowych pozycji omawiających szeroko rozumiane organizacje międzynarodowe ( J. Menkes, A. Wasilkowski, „Organizacje międzynarodowe. Wprowadzenie do systemu”, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004; E. Latoszek, M. Proczek, „Organizacje międzynarodowe. Założenia, cele, działalność”, Elipsa, Warszawa 2001). Niestety, od ukazania się w 1978 r. książki J. Łopuskiego i J. Symonidesa („Międzynarodowe organizacje morskie”) niczego nowego o organizacjach morskich nie opublikowano. Oczywiście niniejsze opracowanie nie może zastąpić tak obszernego i wciąż w znacznej mierze aktualnego dzieła J. Łopuskiego i J. Simonidesa, ale może uzupełnić pracę wspomnianych autorów o nowe zagadnienia.

Spis treści

1. Międzynarodowe organizacje morskie – wprowadzenie

   1. Podmiotowość prawna organizacji międzynarodowych

   2. Klasyfikacja organizacji międzynarodowych

   3. Status i siedziba organizacji międzynarodowych

   4. Członkostwo w organizacji międzynarodowej

   5. Współpraca państw z organizacją międzynarodową

   6. Ustrój organizacji międzynarodowych

   7. Funkcje i podejmowanie decyzji w organizacji międzynarodowych

2. Międzynarodowe organizacje morskie a system Organizacji Narodów Zjednoczonych

   1. Międzynarodowa organizacja morska a działalność człowieka związana z morzem

   2. System ONZ w stosunkach morskich

   3. Rola UNCTAD w stosunkach morskich

   4. Rozwój organizacji związanych z żeglugą morską i transportem morskim

   5. Nowe ośrodki oddziałujące na żeglugę i transport morski

3. Powszechne organizacje morskie

   1. IMO – Międzynarodowa Organizacja Morska

      1. Powstanie i cele działania IMO

      2. Struktura organizacyjna i formy działalności IMO

      3. Polska a IMO

   2. IHO – Międzynarodowa Organizacja Hydrograficzna

   3. IOC/UNESCO – Międzynarodowa Komisja Oceanograficzna UNESCO

   4. WMO – Światowa Organizacja Meteorologiczna

   5. Organizacje międzynarodowe i instytucje ustanowione na podstawie Konwencji o prawie morza

      1. ISA – Międzynarodowa Organizacja Dna Morskiego

      2. ITLOS – Międzynarodowy Trybunał Prawa Morza

      3. CLCS – Komisja Granic Szelfu Kontynentalnego

4. Bałtyckie Międzynarodowe organizacje morskie

   1. Podstawy bałtyckiej regionalnej współpracy instytucjonalnej

   2. HELCOM – Komisja Ochrony Środowiska Morskiego Bałtyku (Komisja Helsińska) jako organizacja koordynująca współpracę w zakresie ochrony środowiska

   3. ICES – Międzynarodowa Rada Badań Morza jako regionalna organizacja koordynująca badania naukowe morza

   4. Współpraca instytucjonalna w zakresie zarządzania i ochrony środowiska morskiego oraz żywych zasobów

5. Pozarządowe międzynarodowe organizacje morskie

   1. BIMCO – Bałtycka i Międzynarodowa Konferencja Morska

   2. ICS – Międzynarodowa Izba Żeglugi

   3. INTERTANKO – Międzynarodowe Stowarzyszenie Niezależnych Właścicieli Zbiornikowców

   4. IAPH – Międzynarodowe Stowarzyszenie Portów Morskich

   5. IALA – Międzynarodowe Stowarzyszenie Służb Oznakowania Nawigacyjnego i Latarń Morskich

   6. IACS – Międzynarodowe Stowarzyszenie Instytucji Klasyfikacyjnych

   7. ICPC – Międzynarodowy Komitet Ochrony Kabli Podmorskich

   8. Bałtyckie pozarządowe organizacje morskie

      1. BPO – Organizacja Portów Bałtyckich

      2. CCB – Koalicja Czystego Bałtyku

Załączniki

Załącznik 1. Status konwencji w stosunku do których IMO lub jej sekretarz generalny pełni funkcję depozytariusza lub inną funkcję na dzień 31 grudnia 2007 r.

Załącznik 2. Właściwe organizacje międzynarodowe powołane w Konwencji o prawie morza z 1982 r.

Bibliografia

Spis rysunków

Spis tabel