Niniejszy podręcznik przeznaczony jest dla podchorążych i kadetów studiujących na Wydziale Nawigacji i Uzbrojenia Okrętowego AMW. Może być również wykorzystywany przez studentów wydziałów nawigacyjnych WSM. Dużo przydatnej wiedzy znajdą w nim także słuchacze kursów kwalifikacyjnych na stopnie oficera marynarki handlowej oraz oficerowie nawigacyjni statków morskich.
W części wstępnej autorzy przedstawiają następujące zagadnienia:
- Określenie przedmiotu „nawigacja”;
- Krótką historię rozwoju nawigacji;
- Rodzaje nawigacji morskiej;
- Charakterystykę treści podręcznika.
Podręcznik zawiera podstawowy materiał teoretyczny i praktyczny obejmujący zasady bezpiecznego prowadzenia okrętu. Przeznaczony jest dla studentów studiów dziennych i zaocznych wyższych uczelni morskich oraz oficerów nawigacyjnych marynarki wojennej i handlowej oraz rybołówstwa o rożnych poziomach wykształcenia zawodowego.
Spis
treści
1.podstawowe wiadomości o Ziemi
1.1.Kształt i rozmiary Ziemi
1.1.1.Ziemia jako geoida
1.1.2.Ziemia jako elipsoida obrotowa
1.1.3.Ziemia jako kula
1.2.Współrzędne geograficzne
1.2.1.Podstawowe określenia
1.2.2.Szerokość i długość geograficzna
1.2.3.Różnica szerokości i długości geograficznej
1.2.4.Współrzędne geograficzne na elipsoidzie
1.2.5.Współrzędne geocentryczne i ich związek ze współrzędnymi geograficznymi na elipsoidzie
1.3.Morskie jednostki miary
1.4.Zboczenie nawigacyjne
1.5.Główne promienie krzywizny elipsoidy ziemskiej
1.6.Współrzędne prostokątne płaskie elipsoidy ziemskiej
1.7.Przykłady obliczeń
1.8.Pytania kontrolne
2.Kierunki na powierzchni Ziemi i zasięg widoczności znaków nawigacyjnych
2.1.Podstawowe linie i płaszczyzny na powierzchni Ziemi
2.1.1.Linia pionu
2.1.2.Horyzont pozorny
2.1.3.Kierunki kardynalne i interkardynalne na płaszczyźnie horyzontu obserwatora
2.1.4.Systemy podziału horyzontu obserwatora
2.1.5.Kurs i nadmiar rzeczywisty; kąt kursowy
2.1.6.Widnokrąg; odległość widnokręgu
2.2.Zasięg widoczności znaków nawigacyjnych
2.2.1.Geograficzny zasięg widoczności(zasięg geometryczny)
2.2.2.Optyczny zasięg widoczności (zasięg fizyczny)
2.3.Przykłady obliczeń
2.4.Pytania kontrolne
3.Określanie kierunku na morzu
3.1.Kompasy i ich ogólna charakterystyka
3.2.Określanie kierunku za pomocą żyrokompasu
3.3.Magnetyzm Ziemi
3.3.1.Deklinacja magnetyczna
3.3.2.Uaktualnienie deklinacji na mapach morskich
3.3.3.Kurs i nadmiar magnetyczny
3.4.Dewiacja kompasu magnetycznego
3.4.1.Zależność dewiacji od zmiany kursu okrętu
3.4.2.Kurs i namiar kompasowy
3.5.Sposoby określania dewiacji
3.5.1.Metody i sposoby określania dewiacji kompasu
3.5.2.Określanie dewiacji na wachlarzu nabieżników
3.5.3.Określanie dewiacji na jednym nabieżniku
3.5.4.Określanie dewiacji na cyrkulacji
3.5.5.Określanie dewiacji kompasu sterowego przez porównanie ze wskazaniami kompasu głównego
3.5.6.Określanie dewiacji kompasu magnetycznego przez porównanie ze wskazaniami żyrokompasu
3.5.7.Tabela i wykres dewiacji magnetycznej kompasu
3.6.Określanie poprawki żyrokompasu
3.7.Zmiana kursów i namiarów
3.7.1.Zmiana kursów
3.7.2.Zmiana namiarów
3.7.3.Namiary na różnych kursach
3.7.4.Zależność pomiędzy kursami, katem kursowym i namiarami
3.8.Przykłady obliczeń
3.9.Pytania kontrolne
4.Prędkość i droga okrętu
4.1.Prędkość okrętu
4.2.Definicje prędkości
4.3.Prędkość po wodzie Vw i prędkość nad dnem Vd
4.3.1.Angielskie odpowiedniki prędkości
4.4.Charakterystyka logów okrętowych
4.4.1.Log hydromechaniczny
4.4.2.Log hydrodynamiczny (ciśnieniowy)
4.4.3.Log indukcyjny (elektroniczny)
4.4.4.Log dopplerowski – hydroakustyczny
4.4.5.Log geoelektromagnetyczny
4.4.6.Log inercyjny
4.4.7.Współczynnik korekcyjny i poprawka procentowa logu
4.5.Sposoby określania prędkości okrętu
4.5.1.Sposób logu burtowego
4.5.2.Sposób śruby okrętowej
4.6.Przykłady obliczeń
4.7.Pytania kontrolne
5.Mapy morskie
5.1.Mapy morskie w systemie informacji nawigacyjnej
5.1.1.Ogólne wiadomości o odwzorowaniach kartograficznych
5.1.2.Odwzorowania azymutalne
5.1.3.Odwzorowanie walcowe (na pobocznicę walca)
5.1.4.Odwzorowanie stożkowe (na pobocznicę stożka)
5.1.5.Odwzorowanie umowne
5.1.6.Zniekształcenia w odwzorowaniach kartograficznych
5.2.Skala mapy
5.3.Dokładność mapy
5.4.Klasyfikacja map morskich
5.5.Odwzorowanie kartograficzne Merkatora
5.5.1.Wymagania stawiane mapom nawigacyjnym
5.5.2.Loksodroma
5.5.3.Obliczenie powiększonej szerokości w siatce kartograficznej Merkatora
5.5.4.Obliczanie siatki kartograficznej Merkatora
5.5.5.Uproszczony sposób wykreślania siatki kartograficznej w odwzorowaniu Merkatora
5.6.Praca na mapie nawigacyjnej w odwzorowaniu Merkatora
5.6.1.Przybory nawigacyjne
5.6.2.Odczyt z mapy współrzędnych pozycji (punktu)
5.6.3.Nanoszenie na mapę współrzędnych pozycji (punktu)
5.6.4.Pomiar odległości pomiędzy dwiema pozycjami na mapie
5.6.5.Wykreślanie na mapie linii drogi i namiaru rzeczywistego z wyznaczonej pozycji
5.6.6.pomiar kierunku linii prostej wykreślonej na mapie morskiej
5.6.7.Przeniesienie pozycji z jednej mapy na inną
5.7.Odwzorowanie gnomoniczne i stereograficzne
5.7.1.Zależność między współrzędnymi azymutalnymi a współrzędnymi geograficznymi na kuli
5.7.2.Teoria odwzorowań azymutalnych perspektywicznych
5.7.3.Odwzorowanie gnomoniczne
5.7.4.Odwzorowanie stereograficzne
5.7.5.Wykorzystanie map w odwzorowaniu gnomonicznym
5.8.Treść morskich map nawigacyjnych
5.9.Elektroniczne mapy nawigacyjne
5.10.Przykłady obliczeń
5.11.Pytania kontrolne
6.Określanie elementów manewrowych okrętu
6.1.Elementy manewrowe okrętu
6.1.1.Parametry zwrotności
6.1.2.Parametry zatrzymywania okrętu
6.2.Akty prawne normujące zasady określania elementów manewrowych okrętu
6.2.1.Znormalizowany program prób i badań nowobudowanych okrętów
6.2.2.Zalecenia IMO dotyczące informacji manewrowych
6.3.Czynniki wpływające na zmianę elementów manewrowych okrętu
6.3.1.Czynniki wpływające na zmianę prędkości okrętu
6.3.2.Czynniki wpływające na cyrkulację okrętu
6.3.3.Czynniki wpływające na zatrzymywanie okrętu
6.4.Wymagania stawiane poligonom manewrowym (liniom pomiarowym)
6.4.1.Nabieżnik nawigacyjny
6.5.Przygotowanie okrętu do określania elementów manewrowych
6.5.1.Ogólne zasady przeprowadzania obserwacji na linii pomiarowej
6.5.2.Warunki hydrologiczno – meteorologiczne
6.5.3.Określanie momentu rozpoczęcie obserwacji
6.5.4.Kierunki ruchu okretu na linii przebiegu
6.5.5.Długość linii przebiegu
6.5.6.Liczba przebiegów
6.5.7.Zwroty okrętu na linii pomiarowej
6.5.8.Sterowanie okrętem
6.6.Zasady pomiaru prędkości na linii pomiarowej
6.7.Zasada pomiaru cyrkulacji
6.8.Zasada pomiaru zatrzymywania okrętu
6.9.Określanie elementów manewrowych okrętu za pomocą radaru nawigacyjnego
6.9.1.Określanie pomiaru okrętu
6.9.2.Określanie elementów cyrkulacji
6.9.3.Określanie elementów zatrzymywania okrętu
6.10.Pytania kontrolne
