Praca niniejsza poświęcona jest badaniu treści podręczników szkolnych. Wbrew założeniom różnych reformatorskich nurtów w pedagogice, rola podręczników w procesach edukacyjnych (a zwłaszcza w edukacji szkolnej) nie zmniejszyła się. Podręczniki nie są tylko jednym z głównych środków dydaktycznych, lecz stanowią także specyficzne teksty kultury. Są elementem dyskursu edukacyjnego i szerzej dyskursu społecznego. Są dla uczniów źródłem wiedzy o świecie, o takim świecie, jakim, zgodnie z wolą dorosłych, młodsze pokolenie miałoby go widzieć i akceptować. Oprócz warstwy dydaktycznej - sprowadzającej się, ogólnie rzecz biorąc, do zrozumiałej dla młodych umysłów prezentacji materiału do „nauczenia" - podręczniki zawierają więc warstwę aksjologiczną, związaną z intencją kształtowania osobowości. „Podręczniki powinny wspierać kształtowanie pożądanych postaw i wartości. To może być nawet najważniejsza z ich funkcji" (Mikk, 2007, s. 14).
Ogólne ramy teoretyczne i metodologiczne moich badań tworzy teoria konstruktywizmu społecznego, co oznacza przede wszystkim traktowanie wiedzy, w tym „wiedzy szkolnej", jako konstruowanej - wytwarzanej - w trakcie komunikacji społecznej poprzez negocjowanie, rozumienie i interpretacje znaczeń. Nadawanie znaczeń - praktyki dyskursywne - determinowane jest przez społeczną tożsamość, społeczne pozycje i społeczne relacje podmiotów ludzkich. Nigdy nie ma charakteru neutralnego docierania do istoty rzeczy „samych w sobie", funkcjonujących niezależnie od naszego umysłu, postaw, emocji, życzeń, a także interesów społecznych (klasowych, warstwowych, środowiskowych), wyobrażeń tego, co jest dopuszczalne, a co nie, lub zakazane czy nakazane obyczajem, tradycją lub po prostu wyobra¬eniem tego, jak należy prowadzić dobre życie - różnorakich przedzałożeń, które dyktuje nam kultura.
Programy szkolne i podręczniki szkolne są konstruktami społecznymi, są wyrazem praktyk dyskursywnych uwikłanych w różnorakie konteksty Są specyficznymi tekstami kultury, odzwierciedlającymi dominujący w danym czasie, w danym społeczeństwie dyskurs lub konflikt różnorakich dyskursów.


Spis treści
Wstęp
ROZDZIAŁ 1
RÓWNOŚĆ - PODSTAWOWE DEFINICJE I ZNACZENIA
1.1.    Równość jako idea polityczna    
1.1.1.    Dwa projekty modernizacji    
1.1.2.    Pojmowanie równości w liberalizmie     
1.1.3.    Doktryna nacjonalizmu a równość    
1.1.4.    Krytyka liberalnego pojmowania jednostki ze strony komunitarian.
1.2.    Etyczny wymiar równości - indywidualizacja i emancypacja    
1.3.    Równość jako projekt społeczny
    
ROZDZIAŁ 2
AKTUALIZACJA PROBLEMATYKI - TRZY ASPEKTY RÓWNOŚCI
2.1.    Relacje między grupami „własną" i „obcą" - asymilacja, multikulturalizm a prawa człowieka    
2.1.1.    Okres przednowoczesny i przełom oświeceniowy    
2.1.2.    Asymilacja    
2.1.3   Multikulturalizm a prawa człowieka    
2.1.4.    Problemy polityczne związane z multikulturalizmem    
2.1.5.    Pluralizm kulturowy w praktyce społecznej państw demokratycz¬nych    
2.1.6.    Tożsamość narodowa Czechów i Polaków - kilka przykładów    
2.2.    Dyskurs feministyczny w konfrontacji z patriarchalną tradycją    
2.2.1.    Pierwsza fala feminizmu    
2.2.2.    Feminizm współczesny - druga i trzecia fala feminizmu    
2.2.3.    Bariery na drodze do równości - pryzmaty rodzaju    
2.3.    Równość w relacjach dzieci - dorośli    
2.3.1.    Społeczne konstruowanie dzieciństwa    
2.3.2.    Podmiotowość dziecka a autorytet dorosłego    
2.3.3.    Prawa dziecka    
2.3.4.    Związki edukacji i kultury    

ROZDZIAŁ 3
PROBLEMATYKA RÓWNOŚCI W EDUKACJI
3.1.Równość w edukacji a struktura społeczna    
3.2. Konstruowanie i badanie treści kształcenia    
3.2.1.    Konstruowanie treści kształcenia    
3.2.1.1.    Treści kształcenia jako program szkolny    
3.2.1.2.    Treści kształcenia jako teksty kultury    
3.2.1.3.    Podręczniki szkolne jako środki dydaktyczne i forma istnie¬nia programu szkolnego    
3.2.2.    Badania treści podręczników
    
ROZDZIAŁ 4
TEORETYCZNE I METODOLOGICZNE PODSTAWY BADAŃ WŁASNYCH
4.1.    Podstawowe założenia teoretyczne    
4.2.    Język, tekst, dyskurs    
4.3.    Analiza treści i analiza dyskursu - dwa sposoby podejścia do tekstu    
4.4.    Analiza dyskursu a badanie zjawisk edukacyjnych     
4.5.    Przedmiot i cel badań własnych, postępowanie badawcze    
4.6.    Podstawowe charakterystyki analizowanych podręczników
    
ROZDZIAŁ 5
TRZY ASPEKTY RÓWNOŚCI W PODRĘCZNIKACH POLSKICH
5.1.    Obraz narodu i relacji do „innych"    
5.1.1.    Budowanie przekazu    
5.1.2.    Przeszłość, teraźniejszość czy przyszłość?    
5.1.3.    Ojczyzna    
5.1.4.    Polskość - bohaterowie i groby    
5.1.5.    Religia i religijność    
5.1.6.    Polak katolik?    
5.1.7.    Polak obywatel    
5.1.8.    Zróżnicowania wewnętrzne    
5.1.9.    O regionach, pograniczu - czyli eufemistycznie o mniejszościach
5.1.10.    Obraz „innych"    
5.1.11.    Podsumowanie    
5.2.    Obraz społecznego funkcjonowania mężczyzn i kobiet    
5.2.1.    Twórcy czy twórczynie?    
5.2.2.    Przekazy jawne    
5.2.3.    Podejście ahistoryczne    
5.2.4.    Miłość    
5.2.5.    Mężczyźni i kobiety w rolach stereotypowych i niestereotypowych .
5.2.6.    Język androcentryczny    
5.2.7.    Podsumowanie    
5.3.    Obraz relacji dzieci - dorośli    
5.3.1.    Dobór tematów    
5.3.2.    Konstrukcja dzieciństwa i dorastania    
5.3.3.    Obraz szkoły    
5.3.4.    Język podręczników i ideologie edukacyjne autorek i autorów podręczników

ROZDZIAŁ 6
TRZY ASPEKTY RÓWNOŚCI W PODRĘCZNIKACH CZESKICH
6.1.    Obraz narodu i relacji do „innych"    
6.1.1.    Przeszłość czy teraźniejszość?    
6.1.2.    Mała i duża ojczyzna - domov i vlast    
6.1.3.    Język i literatura    
6.1.4.    Historia    
6.1.5.    Czeskość - czeski charakter    
6.1.6.    Religia    
6.1.7.    Zróżnicowania społeczne    
6.1.8.    Społeczeństwo obywatelskie, prawa człowieka, Europa    
6.1.9.    „Inni" w podręcznikach    
6.1.10.    Czeski etnocentryzm    
6.1.11.    Jak pokazywani są Polacy?    
6.1.12.    Podsumowanie    
6.2.    Obraz społecznego funkcjonowania kobiet i mężczyzn    
6.2.1.    Twórcy czy twórczynie?    
6.2.2.    Miłość    
6.2.3.    Mężczyźni i kobiety w rolach stereotypowych i niestereotypowych
6.2.4.    Cechy kobiecości i męskości    
6.3.    Obraz relacji dzieci - dorośli     
6.3.1.    Dobór tematów    
6.3.2.    Konstrukcja dzieciństwa i dorastania    
6.3.3.    Obraz szkoły    
6.3.4.    Język podręczników i ideologie edukacyjne autorek i autora podręczników    

ROZDZIAŁ 7
PORÓWNANIE TREŚCI PODRĘCZNIKÓW POLSKICH I CZESKICH
7.1.    Porównanie statystyczne    
7.2.    Konstrukcja wspólnoty własnej i „innych"    
7.3.    Równość kobiet i mężczyzn    
7.4.    Równość w relacjach dzieci - dorośli    
Bibliografia    
Załącznik 1 - tabele    
Załącznik 2 - Podstawa programowa kształcenia ogólnego - język polski    
Eąuality in educational contexts. Selected eąuality aspects in Polish and Czech
school textbooks is a schooł textbook research (Summary)