Obecna sytuacja poszczególnych krajów Wspólnoty Europejskiej jest zróżnicowana nie tylko ze względu na położenie geopolityczne, ale także ze względu na zdywersyfikowane zasoby i możliwości rozwoju. Do tego globalne otoczenie jest mało stabilne, ze szczególnym uwzględnieniem rozwijającego się od połowy 2007 roku kryzysu światowego. Stąd jest to szczególny czas, który wymaga podsumowania szans i możliwości rozwoju rynków europejskich i wskazanie kierunków w których należy podążać, aby skutki najpierw spowolnienia, a później impasu gry popytu i podaży były jak najmniej pejoratywne. Stan polskiej gospodarki, ze wskazaniem słabych i mocnych stron jest szczegółowo określony w Narodowej Strategii Spójności. Założenia dotyczące stanu wyjściowego nie zmieniły się, jednakże stan końcowy wskaźników społeczno-gospodarczych poszczególnych regionów, ulegnie znaczącym zmianom. Powodem strategicznym będzie obecne spowolnienie gospodarki krajowej. Stąd szczególnie w tak trudnym dla rozwoju gospodarczego czasie szansą są fundusze strukturalne udostępnione Polsce na okres programowania 2007-2013.
Zróżnicowane poziomy rozwoju poszczególnych regionów w Polsce przekładają się bezpośrednio na poziom rozwoju przedsiębiorczości, innowacyjności, infrastruktury społecznej i technicznej. Szczególną uwagę w monografii poświęcono więc regionom najuboższym tj. tzw. Polsce Wschodniej, obejmującej województwa: lubelskie, podkarpackie, podlaskie, świętokrzyskie i warmińsko-mazurskie. Wyhamowanie gospodarki przekłada się bezpośrednio na znaczące ograniczenie rozwoju gospodarczego w tych regionach. Tym bardziej należy wskazywać możliwości, które mimo globalnego „ochłodzenia” gospodarek są dostępne dla podmiotów tam funkcjonujących tj. przedsiębiorstw, organizacji pozarządowych, ale także dla zainteresowanych inwestorów.
Publikacja obejmuje wybrane zagadnienia z zakresu rozwoju społeczno-gospodarczego regionów. Składa się z 6 obszarów, w tym z 11 rozdziałów. Dobór tematyki ujętej w ramach jednej spójnej pracy wynika z potrzeby wyodrębnienia najważniejszych zagadnień, które w obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej powinno się podkreślać, aby w obawie przed nadchodzącym kryzysem nie utracić już udostępnionych źródeł finansowania z funduszy strukturalnych.
W ramach obszaru pierwszego Europejska polityka regionalna w latach 2007-2013   a   Polska   Wschodnia   uwzględniono   zakres   polityki   regionalnej
 
Wspólnoty Europejskiej na ww. okres budżetowania oraz wytyczne w zakresie szczególnego wsparcia regionów najuboższych (w tym Polski Wschodniej). Stąd charakterystyka infrastruktury społecznej i gospodarczej wskazującej niedoskonałości gospodarek regionalnych oraz usystematyzowanie założeń Strategii Rozwoju Polski Wschodniej określających wskaźniki egzo-i endogeniczne.
Mając na uwadze wagę, jaką przykłada Unia Europejska do spójności społecznej, gospodarczej i terytorialnej w okresie 2007-2013, niezbędnym jest uszczegółowienie kierunków polityki regionalnej dotyczących Polski Wschodniej. Stąd kolejny obszar Polska Wschodnia – szanse i możliwości rozwoju poświęcony jest wskazaniu działań, które należy podjąć, aby zapewnić zrównoważony rozwój regionów zaniedbanych.
Kolejny obszar Instrumenty rozwoju regionalnego wykorzystywane Bawarii i Irlandii obejmuje wskazanie przykładowych instrumentów rozwoju regionalnego wykorzystywanych w krajach, charakteryzujących się zbliżonymi zasobami do Polski.
Kierunki polityki regionalnej mają na celu stworzenie sprzyjających dla rozwoju m.in. przedsiębiorczości warunków rozwoju. Szczególnie dynamiczny rozwój zapewnia wdrażanie innowacji w regionach. Dlatego też w kolejnym obszarze Innowacyjność szansą na wzrost atrakcyjności regionów wskazano możliwości absorpcji i dyfuzji innowacji przez małe i średnie przedsiębiorstwa.
W kierunku spójności społecznej Unii Europejskiej to obszar, który systematyzuje zagadnienia dotyczące spójności społecznej jako szczególnie istotnego zagadnienia Strategii Lizbońskiej. Wskazanie podmiotowości ekonomii społecznej to krok w kierunku nowego modelu funkcjonowania przedsiębiorstw-organizacji pozarządowych i administracji publicznej.
Rola społecznego udziału w kształtowaniu możliwości rozwojowych gospodarek jest bezdyskusyjna. Stąd ostatni obszar obejmujący dwa rozdziały to Ekonomia społeczna a rozwój regionu. Szczególnie ważna rola podmiotów ekonomii społecznej w nadchodzącym kryzysie gospodarczym wymaga wskazania etapu rozkwitu (niestety początkowego w Polsce) wschodzącego sektora w gospodarce rynkowej. Jego rola jest tym istotna, iż winien on uzupełnić (a nie jak powszechnie się domniema) ułomności gry rynkowej.

Spis treści
Słowo wstępne           7

Część I
Perspektywa polityki regionalnej w latach 2007-2013 i kierunki rozwoju Polski Wschodniej

Rozdział 1. Polityka regionalna UE w okresie programowania 2007-2013 Wioletta Czemiel-Grzybowska
1.1.    Wstęp          12
1.2.    Cele europejskiej polityki regionalnej w latach 2007-2013         13
1.3.    Obszary interwencji polityki regionalnej w nowej perspektywie finansowej         16
1.4.    Podsumowanie          18

Rozdział 2. Polska Wschodnia w kontekście spójności europejskiej Wioletta Czemiel-Grzybowska
2.1.    Wstęp          22
2.2.    Uwarunkowania historyczne rozwoju wschodnich województw          23
2.3.    Społeczno-gospodarcze wskaźniki rozwoju województw Polski Wschodniej           24
2.4.    Strategia rozwoju Polski Wschodniej a polityka spójności          30
2.5.    Podsumowanie          34

Rozdział 3. Polska Wschodnia – szanse i możliwości rozwoju
Sławomir Ignatiuk
3.1.    Wstęp          36
3.2.    Charakterystyka Polski Wschodniej         38
3.3.    Cele strategiczne rozwoju Polski Wschodniej         44
3.4.    Program Operacyjny „Rozwój Polski Wschodniej”          48
3.5.    Regionalne Programy Operacyjne Województw Polski Wschodniej  ....    53
3.6.    Podsumowanie          59
3
 
Część II
Możliwości wykorzystania doświadczeń Irlandii i Bawarii
w rozwoju Polski Wschodniej

Rozdział 4. Czynniki sukcesu rozwoju Irlandii a polityka rozwoju Polski Wschodniej
Wioletta Czemiel-Grzybowska
4.1.    Wstęp          65
4.2.    Zróżnicowanie regionalne Irlandii           66
4.3.    Determinanty sukcesu Irlandii           69
4.4.    Obszary społeczno-gospodarczego rozwoju Irlandii           74
4.5.    Podsumowanie – wnioski dla rozwoju regionów Polski Wschodniej ....    76

Rozdział 5. Determinanty rozwoju Bawarii a rozwój Polski Wschodniej
Wioletta Czemiel-Grzybowska
5.1.    Wstęp          80
5.2.    Sytuacja gospodarcza Bawarii           81
5.3    Polska Wschodnia         83
5.4.    Instrumenty rozwoju regionalnego Bawarii           85
5.5.    Podsumowanie – wnioski dla rozwoju regionów Polski Wschodniej ....    88

Część III
Kapitał ludzki i sektor małych i średnich przedsiębiorstw w rozwoju regionalnym

Rozdział 6. Rola kapitału ludzkiego w rozwoju społeczno-gospodarczym regionu
Anna Bagieńska
6.1.    Wstęp          93
6.2.    Pojęcie kapitału ludzkiego           94
6.3.    Inwestycje w kapitał ludzki w poglądach prekursorów myśli ekonomicznej         95
6.4.    Kapitał ludzki w modelach wzrostu gospodarczego         96
6.5.    Czynniki wzrostu gospodarczego i konkurencyjności regionów         98
6.6.    Zróżnicowanie poziomu kapitału ludzkiego w krajach UE         99
6.7.    Program Operacyjny „Kapitał Ludzki”      104
6.8.    Podsumowanie – wnioski dla rozwoju regionów Polski Wschodniej .... 106
 
Rozdział 7. Innowacyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw i źródła jej finansowania w latach 2007-2013
Wioletta Czemiel-Grzybowska
7.1.    Wstęp       110
7.2.    Innowacyjność w teorii        110
7.3.    Innowacyjność sektora MŚP w Polsce        111
7.4.    Otoczenie instytucjonalne wspierania innowacji       115
7.5.    Programy Operacyjne w latach 2007-2013 w finansowaniu innowacji w sektorze MŚP      117
7.6.    Podsumowanie – wnioski dla rozwoju regionów Polski Wschodniej .... 121

Rozdział 8. Fundusze pożyczkowe i poręczeniowe a rozwój sektora MŚP
Barbara Wojsznis
8.1.    Wstęp       123
8.2.    Wykorzystanie funduszy pożyczkowych w działalności MŚP      125
8.3.    Działalność funduszy poręczeniowych      130
8.4.    Podsumowanie – wnioski dla rozwoju regionów Polski Wschodniej .... 132

Część IV
Ekonomia społeczna a rozwój regionu

Rozdział 9. Spójność społeczna Unii Europejskiej poprzez sektor ekonomii społecznej
Wioletta Czemiel-Grzybowska
9.1.    Wstęp       137
9.2.    Identyfikacja ekonomii społecznej       138
9.3.    Ewaluacja podmiotów ekonomii społecznej w Polsce      140
9.4.    Zadania i funkcje sektora ekonomii społecznej      143
9.5.    Podsumowanie       144

Rozdział 10. Finansowanie podmiotów ekonomii społecznej
Anna Zimnoch
10.1.    Wstęp       146
10.2.    Istota ekonomii społecznej       147
10.3.    Źródła finansowania podmiotów ekonomii społecznej         150
10.4.    Finanse podmiotów ekonomii społecznej w badaniach        153
10.5.    Powody ograniczeń w korzystaniu z kapitałów        155
10.6.    Polsko-Amerykański fundusz pożyczkowy inicjatyw obywatelskich jako przykład odpowiedzialnego zadłużania się podmiotów ekonomii społecznej       157
10.7.    Podsumowanie       159

Rozdział 11. Finansowanie podmiotów ekonomii społecznej poprzez inwestycje solidarne
Wioletta Czemiel-Grzybowska
11.1.    Wstęp       162
11.2.    Definicyjne ujęcie sektora ekonomii społecznej      163
11.3.    Czynniki wpływające na finansowanie przedsięwzięć społecznych       165
11.4.    Źródła finansowania działalności przedsiębiorstw społecznych       167
11.5.    Inwestycje solidarne jako narzędzie finansowania przedsiębiorstw społecznych         169
11.6.    Podsumowanie       172
Spis tabel        175
Spis rysunków      177
Informacje o autorach       178