Sytuacja za Konstantyna Wielkiego. W IV wieku, kiedy żyje i działa Aureliusz Wiktor, państwo rzymskie stale jeszcze rozciąga się na ogromnych obszarach basenu Morza Śródziemnego i obejmuje części trzech kontynentów: Europy, Azji i Afryki. Od wybrzeży atlantyckich w Luzytanii (Portugalii) na zachodzie sięga po góry Kaukazu, brzegi Tygrysu i Eufratu na wschodzie, od Szkocji i Walii na północy po piaski Sahary i katarakty Nilu na południu. Coraz bardziej jednak zarysowuje się podział na dwie części - wschodnią i zachodnią. Rządzą nim już przeważnie cesarze chrześcijańscy. Pogańskie dotychczas oblicze Imperium zmienia się dość radykalnie: barwni jak ludzie bogowie i boginie, nawet ci olimpijscy, znikają jeden po drugim. Konstantyn Wielki w czerwcu 313 r. ogłosił słynną umowę mediolańską, gwarantującą obywatelom rzymskim swobodę wyboru takiej religii, jaka im odpowiada. On sam staje się już niemal chrześcijaninem, chociaż bez chrztu, który przyjmie dopiero w 337 r. z rąk ariańskiego biskupa w godzinie swojej śmierci. Na przełomie sierpnia i września 313 r. umiera ostatni krwawy prześladowca chrześcijan Maksyminus Dają. Stara pogańska tradycja traci coraz bardziej swe żywotne siły. Niebawem zaczną znikać pogańskie emblematy i symbole, świątynie i posągi oraz krwawe ofiary ze zwierząt. Pod groźbą surowych kar stopniowo zostaną zabronione pewne formy kultu, drogiego dla pogan, zwłaszcza takie jak wróżbiarstwo i magia. W różnych miastach i częściach Imperium: w Rzymie, Konstantyno¬polu, w Palestynie będą wyrastały wspaniałe kościoły i bazyliki. Zwycięstwo w walce o serca ludzi przechyla się nieubłaganie na stronę chrześcijan i ich Boga Trójjedynego, zwłaszcza że kolejny władca Wschodu Licyniusz, nieprzychylny chrześcijanom, ponosi w wojnie domowej sromotną klęskę z rąk Konstantyna pod Chryzopolis w Azji w 324 r. Chrześcijaństwo zaczyna triumfować. Ale nie może, mimo różnych tendencji, odrzucić całej tradycji pogańskiego Rzymu. Szczególnie zaś w polityce.

Spis treści:

Wstęp

Historiae abbreviatae

Zarys historii cesarzy

Komentarz do tekstu polskiego

Bibliografia

Indeks rzeczowy

Index nominum