Odzyskanie przez Polskę niepodległości, związane z zakończeniem I wojny światowej, oraz kształtowanie państwowości i jej rozwój, zarówno wśród współczesnych historyków, jak i w społeczeństwie, nadal budzi duże zainteresowanie. Odnosi się to zwłaszcza do walk o granice odradzającego się państwa, a także budowy elementów jego systemu obronnego w pierwszym okresie kształtowania podstaw II Rzeczypospolitej.
Większość prac na temat analizy systemu obronnego Polski dotyczy z reguły całego okresu 1918-1939, w tym przebiegu prawdopodobnych działań wojennych na głównych kierunkach operacyjnych na wschodzie i zachodzie, natomiast brakuje opracowań cząstkowych obejmujących w całości analizę wybranych rejonów kraju. Wyjątek stanowi opracowanie systemu obronnego Śląska autorstwa Kazimierza Pindela.
W ujęciu ogólnym pod pojęciem systemu obronnego rozumiemy działalność na rzecz obrony państwa realizowaną przez instytucje cywilne i wojskowe. Wiąże się ona z funkcjonowaniem i współpracą naczelnych władz politycznych i wojskowych, a także z tworzeniem i utrzymaniem potencjału gospodarczego i odpowiedniej infrastruktury terenowej stanowiącej podstawę obronności państwa. Termin ten obejmuje również organizację i działanie sił zbrojnych w warunkach zagrożenia wojennego i pokoju oraz współdziałanie z instytucjami paramilitarnymi w przygotowaniu do ewentualnego konfliktu.
Uwagę w tej rozprawie skupiono przede wszystkim na analizie roli znaczenia północnej rubieży ówczesnego państwa polskiego, zupełnie pomijanej w tego typu rozważaniach. Wyodrębnienie tego obszaru z całego systemu obronnego państwa wynika z jego strategiczno-operacyjnego znaczenia będącego efektem ukształtowania granicy i stosunków z sąsiadami, które budziły niepokój.
Temat ten w wielu publikacjach traktowany był sygnalnie i dlatego wymaga całościowego ujęcia. Jest to pierwsza taka próba zaprezentowania aktualnego stanu wiedzy historyczno-wojskowej na temat miejsca, roli i znaczenia Polski północnej w systemie obronnym II Rzeczypospolitej w latach 1918-1926.


Spis treści

WSTĘP
    
ROZDZIAŁ I
SYSTEM OBRONNY POLSKI W LATACH 1918-1926    
1.    Geopolityczne położenie Polski    
2.    Ocena zagrożeń militarnych i politycznych    
3.    Poglądy na charakter przyszłej wojny w polskiej myśli wojskowej    
4.    Próby sprecyzowania elementów składowych doktryny wojennej    
5.Planowanie wojenne, operacyjne oraz mobilizacyjne    

ROZDZIAŁ II
WPŁYW POLITYCZNO-WOJSKOWYCH UWARUNKOWAŃ NA KSZTAŁTOWANIE PÓŁNOCNEJ GRANICY POLSKI    
1.    Polityczno-wojskowe aspekty rewindykacji Pomorza     
2.    Wolne Miasto Gdańsk a kwestia militarnej pozycji Polski nad Bałtykiem    
3.    Wyniki plebiscytów na Powiślu, Warmii i Mazurach i ich wpływ na politykę Polski wobec Prus Wschodnich    
4.    Podłoże konfliktu polsko-litewskiego i jego wojskowo-polityczne następstwa    
5.    Stosunki polityczne i wojskowe z Łotwą     

ROZDZIAŁ III
WOJSKOWO-GEOGRAFICZNA CHARAKTERYSTYKA PÓŁNOCNEJ POLSKI i OBSZARÓW OŚCIENNYCH    
1.Wojskowo-geograficzne znaczenie polskiej części Pomorza     
2.Północne Mazowsze jako teatr działań wojennych    
3.    Charakterystyka obszaru wileńsko-suwalskiego     
4.    Wolne Miasto Gdańsk    
5.    Obszar Prus Wschodnich    
6.Wojskowo-geograficzna charakterystyka Litwy    
7. Charakterystyka Łotwy    

ROZDZIAŁ IV
PLANOWANIE I SYSTEM MILITARNY POTENCJALNYCH PRZECIWNIKÓW    
1.    Niemieckie plany wojenne wobec Prus Wschodnich w latach 1918-1921
2.    Prusy Wschodnie w niemieckim systemie militarnym    
3.    Fortyfikacje Prus Wschodnich    
4.    Charakterystyka potencjału militarnego oraz podstawy przygotowania wojennego Litwy    
5.    Współpraca niemiecko-litewska    

ROZDZIAŁ V
OPERACYJNE WYKORZYSTANIE PÓŁNOCNEGO SEKTORA POLSKI    
1.    Poglądy na sposób wykorzystania w przyszłej wojnie analizowanego obszaru Polski    
2.    Funkcjonowanie Wojsk Litwy Środkowej i 2. Armii WP w systemie wojennym kraju    
3.    Wpływ sojuszy wojskowych na podstawy planowania wojennego dotyczącego analizowanego obszaru     
4.    Przesłanki zagrożenia wychodzące z Prus Wschodnich według oceny polskich czynników wojskowych    
5.    Działania inspektorów armii na rzecz operacyjnego wzmocnienia Polski północnej     

ROZDZIAŁ VI
PRÓBA WYPRACOWANIA SYSTEMU OSŁONY I OBRONY PÓŁNOCNEGO OBSZARU POLSKI    
1.    Poglądy na system osłony i obrony Polski północnej    
2.    Fortyfikacje Pomorza    
3.    Fortyfikacje Mazowsza    
4.    Fortyfikacje Wileńszczyzny    
5.    Dyslokacja oddziałów Wojska Polskiego na analizowanym obszarze i ich charakterystyka    

ROZDZIAŁ VII
OCHRONA GRANICY PÓŁNOCNEJ I JEJ MIEJSCE W SYSTEMIE OBRONY KRAJU    
1.    Formacje graniczne i ich rola w ochronie granic z Prusami Wschodnimi
2.    Osłona granicy z Wolnym Miastem Gdańskiem i ochrona Wybrzeża
3.    Specyfika działań związanych z ochroną granicy litewskiej - zajęcie pasa neutralnego    
4.    Granica z Łotwą    
5.    Policja Państwowa i administracja państwowa w systemie ochrony granic Polski północnej    
6.    Przejęcie ochrony granicy z Litwą i Łotwą przez Korpus Ochrony Pogranicza    

ZAKOŃCZENIE    
SUMMARY    
ZUSAMMENFASSUNG    
BIBLIOGRAFIA    
WYKAZ SKRÓTÓW    
INDEKS NAZWISK    
INDEKS NAZW MIEJSCOWYCH     
WYKAZ RYSUNKÓW    
WYKAZ TABEL    
ANEKS