W 1928 r. Walter Benjamin przepowiadał narodziny literatury pisanej na wzór kartoteki: „Przeciętne dzieło dzisiejszego uczonego chce być czytane jak katalog. Kiedy jednak książki będą pisane jak katalogi?" W czasie, gdy europejska kultura charakteryzowała się dominacją druku nad pismem i gdy wydawało się, że w procesie historycznym osiąganie kolejnych faz - od oralności przez literalność do druku - jest procesem jednokierunkowym, Benjamin wykazuje, że kultura pisma nie jest w XX wieku kulturą czystą, lecz kulturą mieszaną, komunikacyjnie wielosystemową. Uwagi autora Ulicy jednokierunkowej zapowiadają równocześnie pojawienie się nowych mediów, a wraz z nimi kolejnej fazy w rozwoju kultury pisma: multimedialności2. Kartoteka, którą już dziewiętnastowieczni uczeni podpatrzyli u buchalterów w składach towarów i przenieśli do swoich naukowych pracowni, przeciwstawiała się linearności drukowanego pisma i przyczyniła się, zdaniem Benjamina, do wytworzenia odbiorcy wrażliwego na nowy typ „pisma obrazkowego": Kartoteka zawłaszcza pismo trójwymiarowe, a więc stanowi zdumiewający kontrapunkt trójwymiarowości pisma w jego początkach - pisma runicznego i węzełkowego. (Już dziś, jak uczy aktualny naukowy sposób produkcji, książka jest przestarzałą formą pośrednictwa między rozmaitymi systemami kartotek. Albowiem wszystko, co istotne, znajduje się w pudełku z liszkami badacza, który ją napisał, a uczony, który ją studiuje, dostosowuje ją do własnej kartoteki). Kartotekowe fiszki rozbijając linearną strukturę tekstu i jego integralność, zmieniły relacje między autorem i czytelnikiem. Pismo, które wcześniej znajdywało azyl w książce drukowanej, zostało poddane „brutalnym heteronomiom chaosu gospodarczego".
Spis rzeczy OD CALCULI DO KARTOTEKI. WPROWADZENIE (9) Część I RĘKOPIS KARTOTEKI (29) Gra(31), Skoroszyt (34), Cztery warianty jednej sceny (42), Pomarańczowe okładki, Ukryty Krzyż (60), "W ognistym piecu cenzury" (67), "Rękopiśmienna „Kartoteka" z 1957 r,(71), "Rękopiśmienna „Kartoteka" z1958 r.(82), Nowy znak interpunkcyjny (93), Pytanie o kropkę (99)
Część II KARTOTEKA I KARTOTEKA ROZRZUCONA (105) "Sekator - długopis"(108) Nieczysty dyskurs (112), Skala mikro (118),„44 czterdzieści cztery", Plan sceny (136), „Dzienne, mocne światło" (147), Wewnętrzna ulica(151), Szafa (155), "Japko" (162), W latach 1925-1958" (171), Portret wielokrotny (177), "Dyjament w brudnym zawarty kamieniu" (186), Trzy redakcje (189)
Część III FISZKI (201) Architektura chmur" (203), Kartoteka poetycka (208), Słowa klucze: Niepokój... i Twarz (228), „Teatr wewnętrzny" (240), Słowo liturgii (251), „Czekanie na uśmiech" (266), Der Familienroman (280), Obiekt „Y" (298)
FISZKI. ZAKOŃCZENIE (315)
ANEKS (325) Rękopis Kartoteki (reprodukcja)
NOTA EDYTORSKA (385) PODZIĘKOWANIA (387) SKRÓTY(389) BIBLIOGRAFIA (391) INDEKS NAZWISK (411) SPIS ILUSTRACJI (423) SUMMARY (425)
Praca jest adresowana do specjalistów i studentów kulturoznawstwa,
teatrologii i filologii polskiej oraz szerokiego kręgu czytelników
zainteresowanych twórczością Tadeusza Różewicza.
|