Problematyka dziecka i dzieciństwa jest wciąż aktualnym przedmiotem naukowego dyskursu poznawczego, refleksji teoretycznych wielu nauk diagnostycznych oraz prakseologicznych. Tematyka przedkładanej książki dotyczy obszaru teorii i praktyki pedagogicznej zwanej pedologią, rozumianej jako nauka o dziecku. Przedmiotem jej badań są między innymi takie zagadnienia, jak: aktywność poznawcza dziecka, uwarunkowania rozwoju biopsychospołecznego dziecka, rola ucznia, profilaktyka, prewencja dotycząca zapobiegania niepowodzeniom szkolnym czy niedostosowaniu społecznemu dzieci1. Obecne zainteresowanie tematem dziecka i dzieciństwa, jako pola dociekań teoretycznych w naukach społecznych i nie tylko, znalazło swój wyraz w wielu publikacjach zagranicznych i polskich. Liczne opracowania dostarczają obszernej wiedzy świadczącej o ciągle rosnącym prestiżu problematyki dziecka i dzieciństwa, równocześnie wskazując na potrzebę dalszych i dogłębnych badań empirycznych w tym zakresie. Mimo dość dużego zainteresowania naukowego różnorodnymi kwestiami dziecka i dzieciństwa, problematyka ta nie jest jeszcze do końca odkryta, bowiem pojawiają się nowe problemy i nowe teorie, które dyktuje współczesność.
Książka w założeniu ma stanowić przyczynek do wielowątkowej i rozległej dyskusji nad dzieckiem i dzieciństwem, a precyzując, do wzbogacenia wiedzy o samym dziecku oraz o warunkach jego życia i rozwoju. Pamiętając jednocześnie, że badany fenomen, tj. dziecko i jego dzieciństwo, nie jest poznawalny poza swym kontekstem, czyli towarzyszącymi dziecku, współtworzącymi przebieg dzieciństwa faktami, zjawiskami, zdarzeniami. To one przede wszystkim nadają dzieciństwu sens i pozwalają na jego opis i interpretację. Podjęta problematyka badawcza wychodzi naprzeciw złożonym problemom rzeczywistości. Świat, w którym przyszło żyć i rozwijać się współczesnym dzieciom, jest źródłem wielu radosnych, ale i smutnych wydarzeń, globalnych przemian i wyzwań, i niejednokrotnie stawia współczesne dzieci przed trudnymi i niezrozumiałymi dla nich wymaganiami.


Spis treści

Wstęp   
     
CZĘŚĆ PIERWSZA
DZIECIŃSTWO JAKO KATEGORIA ANALIZY TEORETYCZNEJ. INTERDYSCYPLINARNE I WIELOWYMIAROWE UJĘCIE       

Rozdział I
Dziecko i dzieciństwo jako przedmiot naukowego dyskursu i refleksji antropologiczno-filozoficznej        
Wprowadzenie           
1.    Wobec pytania: kim jest człowiek?        
2.    Antropologiczno-teologiczne podstawy okresu dzieciństwa        
Podsumowanie        

Rozdział II
Dziecko i dzieciństwo w perspektywie historycznej - wędrówka idei        
Wprowadzenie           
1.    Wiedza o dzieciństwie. Ewolucja idei dotyczących dziecka i dzieciństwa        
2.    Periodyzacja życia człowieka a pojmowanie dzieciństwa w ujęciu historycznym
Podsumowanie        

Rozdział III
Rozwojowe aspekty dziecka i dzieciństwa w naukach psychologicznych. Znaczenie dzieciństwa w biografii człowieka        
Wprowadzenie           
1.    Psychologia rozwojowa dziecka. Pierwsi teoretycy i idealiści psychologii dziecka  
2.    Wybrane koncepcje i teorie rozwoju dziecka. Teoria ekologii humanistycznej Urie Bronfenbrennera        
3.    Stadia rozwoju dziecka - główne kryteria i koncepcje        
Podsumowanie        

Rozdział IV
Dziecko i dzieciństwo przedmiotem zainteresowań nauk socjologicznych. Znaczenie procesów socjalizacyjnych w kształtowaniu osobowości dziecka
Wprowadzenie           
1.    Socjalizacja i analiza procesu socjalizacji (uspołecznienia) dziecka w okresie dzieciństwa         
2.    Stadia socjalizacji w pierwszym etapie życia człowieka        
Podsumowanie

Rozdział V
W kręgu problematyki dziecka i dzieciństwa w kontekście nauk pedagogicznych         
Wprowadzenie           
1.    Wizja dziecka i dzieciństwa w diachronii ujęć koncepcji wychowania           
2.    Dziecko i dzieciństwo jako problem badawczy polskiej pedagogiki społecznej. Tradycyjne i współczesne przedstawienie problematyki         
3.    Kwestia proklamowania praw dziecka i ochrony dzieciństwa: od teorii do praktyki
Podsumowanie        

CZĘŚĆ DRUGA
ZAŁOŻENIA TEORETYCZNO-METODOLOGICZNE BADAŃ. WYBRANE ASPEKTY ŚWIATA PRZEŻYWANEGO Z PERSPEKTYWY BADANYCH DZIECI        

Rozdział I
Podstawy metodologiczne badań własnych        
Wprowadzenie           
1.    Kluczowe pojęcia oraz pola dociekań naukowych dotyczące dziecka i dzieciństwa
2.    W poszukiwaniu podstaw analizy teorii środowiska życia dziecka        
3.    Przedmiot, problematyka badań, cele, metody i źródła danych        

Rozdział II
Socjografia dzieciństwa. Opis i analiza warunków (psychospołecznych i kulturowych) kształtujących obraz dzieciństwa        
Wprowadzenie           
1.    Familializacja dzieciństwa. Warunki życia i rozwoju badanych dzieci w rodzinie
2.    Instytucjonalizacja dzieciństwa. Szkoła i życie szkolne dzieci    
3.    Mediatyzacja dzieciństwa. Psychospołeczne i kulturowe warunki rozwoju dzieci
Podsumowanie        

Rozdział III
Dzieciństwo w narracjach dzieci        
Wprowadzenie           
1.    Dziecięce wspomnienia życia rodzinnego        
2.    Szkoła w strukturze doświadczeń codziennych dziecka        
3.    Dzieciństwo przyjazne dziecku - marzenia i oczekiwania dzieci        
Podsumowanie        

Rozdział IV
(Re)konstrukcje codzienności dziecięcej z perspektywy badanych dzieci (wybrane elementy biografii dziecka)         
Wprowadzenie           
1.    Treść dzieciństwa w percepcji badanych dzieci        
2.    Tendencje i uwarunkowania nastawień dzieci w odniesieniu do własnego życia
i dzieciństwa        
3.    Obraz dzieciństwa w kontekście przeżyć i wspomnień badanych dzieci        
Podsumowanie wyników badań i wnioski końcowe        

Zakończenie
Bibliografia           
Spis tabel        
Spis schematów i wykresów        
Child and Its Childhood Period in the Perspective of Scientific Cognition and Experiencing Reality. A Pedagogical and Social Study (Summary)