„Socjologia to nowa nauka na bardzo stary temat” – powie wybitny współczesny socjolog Piotr Sztompka, a „kierunek, jaki przybrała współczesna nauka społeczna Kościoła, odpowiada potrzebom współczesnym” – zauważa Czesław Strzeszewski, ceniony znawca i współtwórca katolickiej nauki społecznej w Polsce. Natomiast naukę jako taką (naukę w ogólności) interesują zjawiska nie tyle należące do tego świata, który jest, ile do tego, jaki jest i jak jest rozumiany – o czym powiedzą autorzy podręcznika Disegno della ricerca e analisi dei dati. Nie bez znaczenia jest także to, co trafnie zauważa Stanisław Fel w nawiązaniu do pracy Oswalda von Nell-Breuninga Gerechtigkeit und Freiheit, iż niewystarczająca jest deskrypcja w ujmowaniu społeczeństwa, równie potrzebna jest eksplikacja. Gdy nawiąże się ponadto do tytułu, jakim została opatrzona publikacja pod redakcją Anny Wachowiak Socjologia jako społeczna terapia, można dostrzec, jak wiele oczekiwań i nadziei wiąże się z nauką i takimi dyscyplinami jak chociażby socjologia. Niniejsza próba krytycznej analizy możliwej relacji pomiędzy katolicką nauką społeczną6 a innymi naukami społecznymi, ze szczególnym uwzględnieniem jednej z nich, to znaczy socjologii, jest bardziej swego rodzaju próbą zebrania poglądów przedstawicieli rożnych szkół badawczych niż analizą systematycznych dyskursów w tym komparatystycznym temacie. Takich bowiem nie odnajdujemy w literaturze przedmiotu, a na pewno nie ma ich zbyt wiele. Katolicka nauka społeczna ewoluowała i nadal podlega zewnętrznej oraz wewnętrznej presji potrzeby adaptacyjno-ewolucyjnej. Trwając we własnym nurcie, który zasadniczo ma charakter „eklezjalny”, czy też „konfesyjny” (w ocenie wielu), budując własną „samoświadomość” metodologiczno-hermeneutyczną oraz odnosząc ją do kontekstualnych wątków, formułowanych wyzwań ewolucyjno-dynamizujących, czasem z pewną dozą obaw, innym razem z odwagą neofity, potwierdza, dynamizuje i krystalizuje artykulację własnej tożsamości (trudno mówić o rewolucyjnych w niej przeobrażeniach – takie, uważam, się nie zdarzają). Nauka społeczna Kościoła doświadczyła istotnych zmian, zwłaszcza metodologicznych i epistemologicznych. Upatruje się ich chociażby w przełomowym dla kontekstu eklezjalnego (i dla powstającej w nim nauki) Soborze Watykańskim II, choć nie tylko. Warto więc uznać za wiążące dla niniejszej analizy wskazanie pochodzące z encykliki Caritas in veritate, w której to autor, papież Benedykt XVI przypomina interpretatorom KNS, iż „nie ma dwóch różniących się między sobą typologii nauki społecznej, przedsoborowej i posoborowej”. A co z socjologią? Z jej teoretycznym zróżnicowaniem? Czy podlegała i podlega ona podobnym procesom i nachyleniom? Czy postulat socjologii wolnej od wartości, neutralnej aksjologicznie i niezbyt skłonnej do życzliwego spoglądania w stronę takich nauk jak chociażby teologia, ziścił się? Stanisław Burdziej na łamach „Studiów Socjologicznych” podejmuje refleksję, której sformułowany jako pytanie temat wydaje się wielce intrygujący: Socjologia postsekularna? W niniejszej publikacji podjęto próbę opisania i wyjaśnienia wspomnianych wyżej kwestii, które są usytuowane przede wszystkim w obszarze dialogu międzydyscyplinarnego.

Spis treści:

Wprowadzenie

Rozdział pierwszy. Nauka i struktura katolickiej nauki społecznej
1.1. Katolicka nauka społeczna jako dyscyplina autonomiczna i teologiczna ("swoistość katolickiej nauki społecznej)
1.2. Profil aksjologiczno - normatywny w katolickiej nauce społecznej a jej aktualność
1.3. Metoda czy metody w katolickiej nauce społecznej?

Rozdział drugi. Interdyscyplinarność jako wyzwanie dla katolickiej nauki społecznej ("otwartość" katolickiej nauki społecznej)
2.1. Interdyscyplinarność w nauczaniu społecznym Kościoła - perspektywa doktrynalna
2.2. Katolicka nauka społeczna pośród nauk społecznych i humanistycznych - perspektywa naukowa
2.3. Specyfika interdyscyplinarna katolickiej nauki społecznej w ujęciu jej polskich przedstawicieli
2.4. Interdyscyplinarność katolickiej nauki społecznej i próba jej aplikacji do kontekstu lokalnego

Rozdział trzeci. Katolicka nauka społeczna a socjologia - ujęcie teoretyczne
3.1. Dylematyczne i aksjomatyczne  napięcia pomiędzy katolicką nauką społeczną i socjologią
3.2. Katolicka nauka społeczna a socjologia - różne kierunki i sposoby wzajemnej relacji
3.3. Znaczenie teorii socjologicznych dla budowania metateorii etyczno - socjologicznej w katolickiej nauce społecznej
3.3.1. Katolicka nauka społeczna jako metateoria - prolegomena do analizy relacji między teoriami socjologicznymi a koncepcją teoretyczną katolickiej nauki społecznej
3.3.2. Teoria i teoretyczność a perspektywa metateoretyczna katolickiej nauki społecznej
3.3.3. Metateoretyczność katolickiej nauki społecznej - implicite teorii socjologicznych?

Rozdział czwarty. Perspektywa socjalizacyjna katolickiej nauki społecznej i socjologii - odmienność a możliwość zbieżności dyscyplin
4.1. Odmienność badawcza katolickiej nauki społecznej i socjologii
4.1.1. Osoba i społeczeństwo jako przedmiot katolickiej nauki społecznej a jednostka i społeczeństwo jako przedmiot socjologii
4.1.2. Pomocniczość, partycypacja i solidarność a struktury społeczne
4.2. Zbieżność badawcza katolickiej nauki społecznej i socjologii
4.2.1 Rozwój społeczny
4.2.2. Ochrona środowiska naturalnego
4.2.3. Nierówności społeczne

Zakończenie

Bibliografia