Stały rozwój chemii organicznej stwarza konieczność unowocześniania i doskonalenia dydaktyki tego przedmiotu. Na Wydziale Chemicznym Politechniki Rzeszowskiej podjęto próbę zmodyfikowania wykładów z ``Chemii organicznej`` wprowadzając przed jej właściwym kursem przedmiot ``Podstawy chemii organicznej``. Kilkuletnia praktyka wykazała, że wprowadzenie tego przedmiotu ułatwiło studentom zrozumienie i dalsze studiowania chemii organicznej. Wykładane w ``Podstawach..`` zagadnienia można wprawdzie znaleźć w podręcznikach chemii organicznej, ale są one tam podane niektóre - zbyt szczegółowo, inne - zbyt pobieżnie, często wspominane w kontekście jakiejś klasy związków organicznych. Niniejsze opracowanie ma ułatwić młodemu czytelnikowi przyswojenie wybranych zagadnień ogólnych. Jednym z jego celów jest wyjaśnienie mechanizmów różnych reakcji, które studenci traktują najczęściej jako odrębne, oraz zwrócenie uwagi na wspólne cechy wielu reakcji przebiegających z pozoru odmiennie. Tak więc, oprócz takich zagadnień ogólnych, jak budowa cząsteczek związków organicznych, ich izomeria i klasyfikacja, skrypt wprowadza w zagadnienia struktury i reaktywności tych związków, możliwości przewidywania kierunku reakcji i produktów ubocznych na podstawie tzw. efektów przesunięć elektronowych, a po krótkim wstępie, dotyczącym rodzaju reakcji organicznych i najczęściej występujących w nich cząsteczek reaktywnych, przedstawia podstawowe mechanizmy tych reakcji. Skrypt jest oparty głównie na wiadomościach z chemii organicznej wyniesionych ze szkoły średniej (profil biologiczno-chemiczny) i z chemii ogólnej z I roku studiów. Mechanizmy bardziej złożone, wymagające już szczegółowej wiedzy z chemii organicznej, pominięto. Są one omawiane w trakcie zasadniczego kursu tego przedmiotu. Materiał wykraczający poza zakres ``Podstaw..`` ujęto w gwiazdki. Na zakończenie każdego rozdziału umieszczono pytania i zadania kontrolne pozwalające praktycznie przećwiczyć opanowany materiał.

Spis treści:

Od autora

1. Wprowadzenie
1.1. Przedmiot chemii organicznej
1.2. Szczególne właściwości węgla jako pierwiastka
1.3. Pytania i zadania

2. Budowa cząsteczek związków organicznych
2.1. Budowa elementarna
2.2. Budowa konstytucyjna
2.3. Budowa elektronowa
2.3.1. Rodzaje wiązań
2.3.2. Podstawy mechaniki kwantowej
2.3.3. Wiązania kowalencyjne atomu węgla
2.3.4. Stany elektronowe innych atomów występujących w związkach organicznych
2.4. Budowa przestrzenna
2.5. Pytania i zadania

3. Izomeria związków organicznych
3.1. Podział izomerii
3.2. Izomeria strukturalna
3.3. Izomeria konformacyjna
3.3.L Konformacje cząsteczek łańcuchowych
3.3.2. Konformacje cząsteczek pierścieniowych
3.3.3. Metody badań konformacji
3.4. Izomeria geometryczna
3.5. Izomeria optyczna
3.5.1. Optyczna czynność cząsteczek
3.5.2. Przedstawianie izomerów optycznych na płaszczyźnie
3.5.3. Enancjomeria i diastereoizomeria
3.5.4. Cząsteczki asymetryczne bez chiralnego atomu węgla
3.5.5. Rozdzielanie racematów
3.6. Pytania i zadania

4. Efekty przesunięć elektronowych
4.1. Polaryzacja a efekt indukcyjny
4.1.1. Elektroujemność pierwiastków
4.1.2. Polarność i polaryzowalność
4.1.3. Efekt indukcyjny
4.2. Efekt mezomeryczny
4.2.1. Warunki występowania mezomerii
4.2.2. Zapis struktur mezomerycznych
4.2.3. Energia rezonansu
4.2.4. Reguły mezomerii
4.3. Hiperkoniugacja
4.4. Wykorzystanie efektów przesunięć elektronowych
4.4.1. Aromatyczność
4.4.2. Tautomeria
4.4.3. Moment dipolowy
4.4.4. Rozpad wiązań
4.4.5. Kierunek reakcji
4.5. Pytania i zadania

5. Właściwości kwasowe i zasadowe związków organicznych
5.1. Teorie kwasów i zasad
5.2. Moc kwasów i zasad
5.3. Pytania i zadania

6. Klasyfikacja związków organicznych
6.1. Kryteria podziału związków organicznych
6.2. Pojęcie grupy funkcyjnej
6.3. Pytania i zadania

7. Reakcie organiczne
7.1. Podział reakcji organicznych
7.2. Ogólne wiadomości o mechanizmach reakcji organicznych
7.3. Czynniki decydujące o przebiegu reakcji
7.4. Indywidua chemiczne
7.5. Teoria stanu przejściowego
7.6. Reakcje addycji elektrofilowej
7.7. Reakcje substytucji elektrofilowej
7.8. Reakcje substytucji nukleofilowej
7.9. Reakcje eliminacji nukleofilowej
7.10. Aromatyczna substytucja nukleofilowa
7.11. Reakcje substytucji rodnikowej
7.12. Reakcje utleniania i redukcji
7.13. Pytania i zadania
Literatura