Rozprawa poświęcona problemom ochrony miast w przeszłości i obecnie. Przedstawiono w niej początki kształtowania się koncepcji zabytku i teorii konserwatorskiej, związane z przebudową stolic europejskich i ich techniczną modernizacją na przełomie XIX i XX wieku. Przywołano osiągnięcie polskiej szkoły konserwacji w zakresie ochrony miast, jakim były studia historyczno-urbanistyczne. Studia historyczne miast to opracowania kluczowe dla procesu zarządzania nimi oraz stanowienia miejscowego prawa. Potencjał dziedzictwa zarówno w sferze jego wpływu na możliwości ekonomicznego rozwoju miasta, jak i wpływu na uzyskiwanie przestrzeni publicznych o wysokich standardach jakości, oprócz równoważenia rozwoju pozwala zachować indywidualizm miejskiej przestrzeni, w której centrum znajduje się człowiek. Wykorzystanie i ochrona wartości kulturowych miast oznacza bowiem panowanie nad różnorodnymi procesami, a nie ich hamowanie. Jak pisał Wacław Ostrowski, architekt, urbanista, profesor historii budowy miast ? ...chodzi nam nie tylko o ramy życia, jakie tworzą stare budynki, ulice i place, ale także o życie, które je wypełnia.

Spis treści:

WPROWADZENIE
Miasto, zabytki i konserwacja // Cel rozprawy // Zakres rozprawy

CZĘŚĆ I ? W POSZUKIWANIU ZASAD OCHRONY DAWNYCH MIAST

1. U ŹRÓDEŁ KONSERWACJI URBANISTYCZNEJ
1.1. Od obserwacji miasta do analizy przestrzeni
1.2. Ku idei piękna
1.3. Artis sola domina necessitas
1.4. Piękno miasta w służbie społecznej
1.5. Kreacja przestrzeni miasta
1.6. Ochrona i rozwój
1.7. Recepcja dzieła Sittego
1.8. Historia budowy miast ? pierwsze syntezy
1.9. Archeologia w służbie badań miasta
1.10. Znaczenie dzieła Sittego
1.11. Studia dla miast i konieczność przekształceń
1.12. Przestrzeń pod okiem opinii publicznej
Przypisy

2. W STRONĘ TEORII KONSERWACJI ZABYTKÓW I OCHRONY DAWNYCH MIAST
2.1. Środowisko Wiednia: Camillo Sitte, Alois Riegl i Max Dvoak
Sitte i Riegl // Riegl i Dvoak
2.2. Zasady ochrony zabytków w pracach wielkich konserwatorów przełomu XIX i XX wieku
Aloisa Riegla Nowoczesny kult zabytków. Jego istota i powstanie (1903 r.) oraz Nowe prądy w dziedzinie opieki nad zabytkami (1905 r.) // Maxa Dvoaka Katechizm opieki nad zabytkami (1916 r.)
Przypisy

3. POCZĄTKI OCHRONY MIAST W POLSCE
3.1. Ośrodek krakowski
Stanisława Tomkowicza Piękność miast i jej ochrona (1909 r.) // Stanisława Tomkowicza Szpecenie Kraju (1909 r.)
3.2. Ośrodek lwowski
Romana Felińskiego Budowa miast (1916 r.) // Ignacego Drexlera Odbudowanie wsi i miast na ziemi naszej (1916 r.)
3.3. Ośrodek warszawski
Szkicowy plan regulacyjny Warszawy warszawskiego Koła Architektów (1916 r.) // Profesora Tadeusza Tołwińskiego (1887?1951) Katedra Urbanistyki //Profesora Oskara Sosnowskiego (1880?1939) Zakład Architektury Polskiej
Przypisy

4. NOWA URBANISTYKA I JEJ STOSUNEK DO DZIEDZICTWA HISTORII
4.1. Drogi doskonalenia warsztatu urbanisty
4.2. Doświadczenia planistyczne Warszawy
4.3. Środowisko Warszawy ? urbaniści i konserwatorzy w ochronie dziedzictwa miast
Okólnik "O ochronie charakteru miast starych i dzielnic staromiejskich" (1936 r.) // Studia wstępne do planu zabudowania miasta. Przykład Równego (1935 r.)
Przypisy

CZĘŚĆ II ? KU METODYCE OCHRONY

5. OCHRONA MIAST HISTORYCZNYCH PO II WOJNIE ŚWIATOWEJ
5.1. Okres kontynuacji i arbitralnych decyzji planistycznych
5.2. Studia historyczno-urbanistyczne
5.3. Elaborat Wytyczne konserwatorskie do planów ? w stronę metodyki ochrony miast
5.4. Rewaloryzacja a uspołecznienie procesu planowania
Przypisy

6. JĘZYK PRZESTRZENI A TOŻSAMOŚĆ KULTUROWA MIASTA
6.1. Historia budowy miast ? "czytanie miasta"
6.2. O języku przestrzeni
6.3. Język przestrzeni i mieszkańcy
6.4. Historia budowy miast i jej badacz
6.5. Miasto ? od dzieła sztuki i dokumentu historii do systemu informacji o wartościach
6.6. Lekcja starożytności
6.7. "Znaki ziemi" i terytorium
6.8. ?Bliskie? średniowiecze
6.9. Dziedzictwo miast i problem nieprzystosowania dawnych struktur
6.10. "Miasto idealne". Modele i wielkie kryzysy
Przypisy

7. SPOŁECZNE WARTOŚCIOWANIE PRZESTRZENI MIAST HISTORYCZNYCH
7.1. Nauki społeczne w badaniach miast
7.2. Wartości i rynek
7.3. Kapitał społeczny w ochronie miast ? wzmacnianie "świata obywateli"
7.4. Wartości przechowywane i miejsca wyróżnione ? wzmacnianie "miejsc i lokalności"
7.5. Oceny społeczne i hierarchia wartości ? znaczenie metodologiczne
7.6. Działania edukacyjne w procesie ochrony miast
7.7. Interpretacja dziedzictwa miast
Przypisy

8. OCHRONA DZIEDZICTWA KULTUROWEGO MIAST A KONCEPCJA URBANISTYKI ZRÓWNOWAŻONEJ
8.1. Trzy Karty Ateńskie
Karta Ateńska Ochrony Zabytków z roku 1931 // Karta Ateńska Urbanistyki C.I.A.M. z roku 1933 // Nowa Karta Ateńska Urbanistyki z roku 1998
8.2. Ochrona środowiska kulturowego miast a plany miejscowe ? wspólne cele i wyzwania
8.3. Przestrzeń miasta i wolny rynek ? lekcja historii
8.4. Współczesne zagrożenia tożsamości przestrzeni miasta ? o mieście i enklawach strzeżonych
8.5. Plan urbanistyczny ? jaki i czyj
8.6. Na zakończenie
Przypisy

Bibliografia

Spis ilustracji

Summary